Midway Savaşı, 1942
Pearl Harbor'dan altı ay sonra Japon donanması, ana uçak gemisi kuvvetini Hawaii zincirinin uç noktasındaki küçük Midway Atolü'nü almak ve Amerikan Pasifik Filosu'ndan geriye kalanı yok etmek için doğuya gönderdi. 4–7 Haziran 1942 arasında plan çöktü. Amerikalı şifre çözücüler planın bir pusu kurmaya yetecek kadarını okumuştu. 4 Haziran sabahı birkaç dakika içinde Amerikan pike bombardıman uçakları dört Japon uçak gemisinden üçünü kullanılmaz hâle getirdi. Dördüncüsü de öğleden sonra aynı akıbete uğradı. Bu, Japon donanmasının modern çağdaki ilk kesin yenilgisiydi.
"AF'nin suyu azaldı"
Pearl Harbor'da, Station Hypo denen penceresiz bir bodrumda Yarbay Joseph Rochefort'un ekibi 1942'nin başından beri Japon donanmasının ana şifresi üzerinde çalışıyordu. Her mesajın yalnızca bir kısmını okuyabiliyorlardı, ama Mayıs'a gelindiğinde parçalar "AF" denen bir hedefe karşı büyük bir harekâtı işaret ediyordu. Rochefort AF'nin Midway olduğuna emindi. Washington'daki bazı subaylar ise hedefin Hawaii, hatta ABD'nin batı kıyısı olabileceğini düşünüyordu.
Soruyu çözmek için Amerikalılar bir tuzak kurdu. Midway garnizonundan, su arıtma tesisinin bozulduğunu bildiren şifresiz bir telsiz mesajı göndermesi istendi. İki gün içinde AF'nin suyunun azaldığını bildiren bir Japon mesajı yakalandı. Pasifik Filosu komutanı Amiral Chester Nimitz artık hedefi ve kabaca zamanlamayı biliyordu. Atolü savunmak için uçak gemilerini riske atmaya karar verdi.
Yamamoto'nun planı
Amiral İsoroku Yamamoto için Midway bir amaç değil, araçtı. Nisan 1942'de bir Amerikan uçak gemisinden kalkan uçakların Tokyo'ya düzenlediği Doolittle Baskını, Amerikan uçak gemileri ayakta kaldıkça Japon anavatanının erişilebilir olduğunu göstermişti. Yamamoto'ya göre Midway'e saldırı onları savaşmaya zorlayacak ve daha büyük Japon filosu onları yok edecekti.
Harekât devasa ve karmaşıktı. Bir oyalama kuvveti Alaska açıklarındaki Aleut Adaları'na saldıracaktı. Koramiral Çuiçi Nagumo'nun uçak gemisi kuvveti Kido Butai, Midway'in savunmasını bombalayacaktı. Ardından bir çıkarma kuvveti asker indirecek, Yamamoto da zırhlılarıyla birkaç yüz mil geriden izleyecekti. Kuvvetler okyanusa dağılmıştı ve birbirini kolayca destekleyemiyordu.
Japonya göründüğünden de zayıftı. Mayıs başındaki Mercan Denizi Muharebesi'nde Şokaku hasar görmüş, Zuikaku da uçaklarının çoğunu kaybetmişti. İkisi de Midway'e katılamadı. Pearl Harbor'a saldıran altı uçak gemisinden yalnızca dördü yola çıktı: Akagi, Kaga, Soryu ve Hiryu.
4 Haziran'da kim neredeydi?
- Japon uçak gemisi kuvveti
- Akagi, Kaga, Soryu ve Hiryu, yaklaşık 250 uçakla Midway'e kuzeybatıdan yaklaşıyor.
- Amerikan uçak gemileri
- Enterprise ve Hornet (Tuğamiral Raymond Spruance'ın 16. Görev Gücü) ile Yorktown (Tuğamiral Frank Jack Fletcher'ın 17. Görev Gücü), atolün kuzeydoğusunda bekliyor.
- Midway
- İki küçük adada bir deniz piyadesi garnizonu ve Donanma, Deniz Piyadeleri ile Ordu'ya ait karışık bir uçak topluluğu.
- Yamamoto'nun zırhlıları
- Birkaç yüz mil geride, uçak gemisi savaşını etkileyemeyecek kadar uzakta.
Başarısız saldırılarla geçen bir sabah
4 Haziran sabahı erkenden Nagumo, Midway'e yaklaşık 108 uçak gönderdi. Uçaklar adadaki tesislere zarar verdi ama havaalanını kullanılmaz hâle getiremedi. Saldırı komutanı ikinci bir saldırı gerektiğini telsizle bildirdi. Midway'den kalkan uçaklar sabah boyunca Japon uçak gemilerine saldırdı, tek bir isabet bile alamadı ve çoğu düşürüldü.
Nagumo bir ikilemle karşılaştı. Amerikan gemileri ortaya çıkarsa diye torpidolarla donatılmış bir yedek uçak grubu tutuyordu. Şimdi bunların Midway'e ikinci saldırı için bombalarla yeniden donatılmasını emretti. Kısa süre sonra bir keşif uçağı kuzeydoğuda Amerikan gemileri bildirdi, ardından bunlardan birinin uçak gemisine benzediğini haber verdi. Yeniden donatma tersine çevrildi. Uçak gemileri Midway'den dönen uçakları alırken hangar güverteleri uçaklar, yakıt hortumları ve bombalarla doldu.
Amerikan uçak gemileri de saldırılarını başlatmıştı, ama filolar birbirinden koptu ve bazıları düşmanı hiç bulamadı. Hornet'teki 8. Torpido Filosu Japon uçak gemilerini tek başına buldu ve avcı koruması olmadan saldırdı. On beş yavaş Devastator torpido uçağının hepsi düşürüldü. İçlerindeki otuz kişiden yalnızca Asteğmen George Gay hayatta kaldı ve savaşın geri kalanını sudan izledi. Enterprise ve Yorktown'dan gelen torpido filoları da neredeyse aynı ağır kayıpları verdi. Torpidolarından hiçbiri isabet etmedi.
Kido Butai'nin üzerinde on dakika
Torpido saldırılarının önemli bir etkisi oldu: Japon avcı koruması alçak irtifada kaldı. Saat 10.20 civarında Enterprise ve Yorktown'dan kalkan pike bombardıman uçakları, farklı yönlerden ve yüksek irtifadan, neredeyse aynı anda Japon uçak gemilerinin üzerine geldi. Binbaşı Wade McClusky'nin yakıtı azalan Enterprise grubu, uçak gemilerine yetişmek için hızla ilerleyen bir Japon muhribini izleyerek onları bulmuştu.
Birkaç dakika içinde Kaga ve Akagi, Enterprise'ın bombardıman uçakları tarafından vuruldu. Yorktown'un filosu da Soryu'yu vurdu. Bombalar hangar güvertelerindeki uçakların ve yakıtın arasında patladı ve üç gemi kısa sürede kontrolden çıkan yangınlarla kaplandı. Yalnızca biraz uzakta bulunan Hiryu kurtuldu.
Hiryu karşılık veriyor
Hiryu'daki Tuğamiral Tamon Yamaguçi iki karşı saldırı başlattı. Pike bombardıman uçakları öğleye doğru Yorktown'u vurdu, torpido uçakları da öğleden sonra yeniden isabet ettirerek gemiyi yan yatmış ve gücü kesilmiş hâlde bıraktı. Mürettebat gemiyi terk etti. Ama Yorktown'un keşif uçakları Hiryu'yu çoktan bulmuştu. Öğleden sonra geç saatlerde Enterprise'ın pike bombardıman uçakları onu da ateşe verdi. Yamaguçi gemisiyle birlikte batmayı seçti.
Yamamoto zırhlılarıyla gece savaşmak için ilerlemeyi kısa bir süre düşündü, sonra 5 Haziran'ın ilk saatlerinde harekâtı iptal etti. Sonraki günlerde Amerikan uçakları ağır kruvazör Mikuma'yı batırdı. Hâlâ yüzmekte olan Yorktown yedeğe alınırken 6 Haziran'da bir Japon denizaltısı onu ve yanındaki Hammann muhribini torpilledi. Yorktown ertesi sabah battı.
Bedeli
- 4
- batan Japon filo uçak gemisi, ayrıca ağır kruvazör Mikuma
- 3.057
- ölen Japon
- 248
- kaybedilen Japon uçak gemisi uçağı
- 1
- batan ABD uçak gemisi (Yorktown) ve bir muhrip
- 307
- ölen Amerikalı
- Yaklaşık 150
- kaybedilen ABD uçağı
Midway neden önemliydi?
Japonya altı büyük filo uçak gemisinden dördünü tek bir günde kaybetti. Bunlarla birlikte çok sayıda deneyimli uçak teknisyeni ve en iyi pilotlarından bazıları da gitti. Gemiler kısa sürede yerine konamazdı. Amerikan tersaneleri ise yeni nesil uçak gemilerini çoktan inşa etmeye başlamıştı. İki ay sonra ABD, Pasifik Savaşı'ndaki ilk Amerikan taarruzu olan Guadalcanal çıkarmasını yaptı. İnisiyatif el değiştirmişti.
Midway çoğu zaman Pasifik Savaşı'nın dönüm noktası olarak anılır. Bazı tarihçiler onu daha çok Japonya'nın istediği zaman saldırabilme gücünü bitiren savaş olarak görür ve sonrasının biçimini Guadalcanal'daki uzun yıpratma mücadelesinin belirlediğini söyler. Her iki durumda da Midway, uçak gemisi savaşında tek bir sabahın ne kadar çok şeyi belirleyebileceğini ve istihbaratın, zamanlamanın ve şansın ne kadar önemli olduğunu gösterdi.
Midway efsaneleri
Japonlar kendi saldırılarını başlatmaya "beş dakika" mı uzaktı?
Bu ünlü hikâye, Akagi'de bulunan Mitsuo Fuçida'nın anılarından gelir. Sonradan yayımlanan araştırmalar, özellikle Jonathan Parshall ve Anthony Tully'nin çalışmaları, pike bombardıman uçakları geldiğinde Japon saldırısının kalkışa hazır olmaktan çok uzak olduğunu gösteriyor.
Sadece şans mıydı?
Şansın payı vardı, en çok da iki pike bombardıman grubunun neredeyse aynı anda gelmesinde. Ama Amerikalılar oradaydı, çünkü şifreyi çözmüşlerdi ve Nimitz uçak gemilerini riske atmaya karar vermişti. Japonya'nın dağınık planı da onlara bu fırsatı verdi.
Torpido filoları boşuna mı öldü?
Hiç isabet alamadılar, ama Japon avcı uçaklarını deniz seviyesine çekerek ve uçak gemilerini manevraya zorlayarak pike bombardıman uçaklarının karşı koymayla karşılaşmadan gelmesine yardım ettiler.
Albatrosların atolü
Bayrak, Honolulu'nun yaklaşık 2.100 kilometre kuzeybatısındaki Midway Atolü'nde duruyor: mercan resifinden bir halkanın içinde iki alçak, kumlu ada. Veri setindeki en yalnız yerlerden biri. Atol bugün geniş bir deniz koruma alanının parçası ve dünyanın en büyük albatros kolonilerinden birine ev sahipliği yapıyor. Kuşlar eski pistlerin arasında yuvalıyor.
Warsmap verisinde
- Kayıtlarımızda Midway'in 1.000 km çevresinde başka hiçbir muharebe yok. En yakını, yaklaşık 1.900 km güneybatıdaki Wake Adası Muharebesi (1941).
- Bu, en yakın komşusuna olan uzaklığa göre Midway'i tüm veri setindeki en yalnız ikinci bayrak yapıyor.
- Pearl Harbor yaklaşık 2.100 km güneydoğuda.
- Dünya genelinde kayıtlarımızda 1942 tarihli 79 muharebe var.
Warsmap’in kendi kayıtlarından sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.
Bu dönemden başka yazılar
- Pearl Harbor Baskını, 1941
- Stalingrad Muharebesi, 1942–1943
- Kursk Muharebesi, 1943
- Bulge Muharebesi (Ardennes Taarruzu), 1944–1945
- Okinawa Muharebesi, 1945
Warsmap verisinden
Daha fazla okuma
Battle of Midway · Joseph Rochefort · Chester W. Nimitz · Kido Butai
Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.