WarsmapHaritayı aç
Warsmap › Öğren › Ünlü muharebeler

Kursk Muharebesi, 1943

1943 baharında güney Rusya'daki cephe hattında büyük bir çıkıntı vardı. Kursk şehri çevresinde Sovyet toprakları Alman hatlarının içine yaklaşık 150 kilometre batıya doğru uzanıyordu; kabaca Hollanda büyüklüğünde bir çıkıntı. Alman komutanlığına göre bu bir fırsattı: çıkıntıyı kuzeyden ve güneyden kesmek, içindeki Sovyet ordularını kapana kıstırmak ve Stalingrad'da kaybedilen inisiyatifi yeniden kazanmak. Sovyet komutanlığına göre ise bu tam olarak Almanların yapacağı şeydi ve buna üç ay boyunca hazırlandılar.

5 Temmuz'da başlayan muharebe aslında çıkıntının kuzey ve güney yüzlerinde iki ayrı muharebeydi; ardından iki büyük Sovyet karşı taarruzu geldi. En açık hâli, yüz yüz ele alındığında görülür.

Rakamlarla Kursk

5 Temmuz – 23 Ağustos 1943
Alman taarruzundan Harkov'un kurtarılmasına kadar
Yaklaşık 780.000
Kale Harekâtı'ndaki Alman askeri; 2.500–3.000 kadar tank ve taarruz topu
Yaklaşık 1,9 milyon
savunma aşamasındaki Sovyet askeri; 5.000 kadar tank
8 hat
bazı yerlerde Sovyet savunması; derinliği 300 km kadar
Yaklaşık 12 ve 35 km
kuzey ve güney yüzlerde Almanların en ileri ilerleyişi
8 gün
Hitler'in taarruzu durdurmasına kadar geçen süre

Plan ve gecikme

Alman planı, Kale (Zitadelle) Harekâtı, basitti. General Walter Model komutasındaki 9. Ordu çıkıntının kuzey yüzüne Orel bölgesinden, General Hermann Hoth komutasındaki 4. Panzer Ordusu da Kempf Ordu Müfrezesi ile birlikte güney yüzüne Belgorod'dan saldıracaktı. İkisi Kursk'un doğusunda birleşecekti.

Saldırı Mayıs için planlanmıştı, ama Hitler yeni silahları beklemek için onu birkaç kez erteledi: Panther tankı, ağır Tiger ve Ferdinand tank avcısı. Her erteleme Sovyet tarafına daha fazla zaman verdi. Kendi istihbaratının ve İngiliz şifre çözme çalışmalarından Moskova'ya ulaşan bilgilerin uyarısıyla Sovyet komutanlığı saldırıyı önce hazırlanmış savunmalarda karşılamaya, ancak ondan sonra karşı taarruza geçmeye karar verdi. Çıkıntının kuzeyini General Konstantin Rokossovski'nin Merkez Cephesi, güneyini General Nikolay Vatutin'in Voronej Cephesi tutuyordu; General İvan Konev'in Bozkır Cephesi ise arkalarında yedekte bekletildi.

Siviller ve askerler binlerce kilometre siper kazdı. Mayın tarlaları, tank hendekleri ve dayanak noktaları kat kat döşendi; tanksavar topları aynı tanka birkaç yönden ateş edebilecek biçimde gruplandırıldı.

Kuzey yüz

Model'in saldırısı 5 Temmuz'da, hemen öncesinde Alman toplanma bölgelerini vuran bir Sovyet topçu ateşinin ardından başladı. Piyadesi ve tankları doğrudan mayın tarlalarına ve top hatlarına çarptı. Ponyri ve Olhovatka köyleri ile gerilerindeki tepeler çevresinde bir hafta süren çok ağır çarpışmalarda 9. Ordu ancak 12 kilometre kadar ilerleyebildi. Yakın savunma için makineli tüfeği olmayan yeni Ferdinand'lar, hatları yardıktan sonra piyadeye karşı savunmasız kaldı. 10 Temmuz'a gelindiğinde kuzeydeki saldırı fiilen durmuştu.

Güney yüz

Güneyde Almanların en güçlü kuvveti vardı; II. SS Panzer Kolordusu'nun üç tümeni ve seçkin Grossdeutschland tümeni de buradaydı. Burada saldırı daha ileri, 35 kilometre kadar gitti; iki taraf için de ağır bir bedelle birkaç Sovyet savunma kuşağını aştı. 11 Temmuz'a gelindiğinde SS tümenleri, gerisinde Sovyet savunmasının incelediği küçük demiryolu kasabası Prohorovka'ya yaklaşıyordu.

Prohorovka

12 Temmuz'da Vatutin, yedekten getirilen General Pavel Rotmistrov komutasındaki 5. Muhafız Tank Ordusu'nu Prohorovka'nın batısında SS tümenlerine karşı bir karşı saldırıya sürdü. Onlarca yıl boyunca bu çarpışma, 1.500 kadar tankın karşı karşıya geldiği tarihin en büyük tank muharebesi olarak anlatıldı. Sovyet ve Alman arşivlerinin açılmasından sonra yapılan araştırmalar bu tabloyu değiştirdi. O gün Prohorovka yakınında gerçekten çarpışan tank sayısı çok daha azdı; Sovyet tank ordusu çok ağır kayıp verdi, Almanların onarılamayacak biçimde yok olan tank kaybı ise azdı. Ama karşı saldırı SS ilerleyişini durdurdu ve Almanlar yarma yapamadı.

Kale Harekâtı neden durduruldu?

10 Temmuz'da İngiliz ve Amerikan askerleri Sicilya'ya çıktı. 12 Temmuz'da Sovyet Bryansk ve Batı cepheleri, Model'in 9. Ordusu'nun gerisindeki Orel çevresindeki Alman kuvvetlerine karşı Kutuzov Harekâtı'nı başlattı. 13 Temmuz'da Hitler komutanlarına taarruzun durdurulacağını söyledi. Güneyde Almanlar başlangıç hatlarına çekilmeden önce birkaç gün daha yerel saldırılar yaptı.

Karşı taarruzlar

Şimdi sıra Sovyetlerdeydi. Kutuzov Harekâtı kuzeyde Almanları Orel çıkıntısından attı. Güneyde 3 Ağustos'ta Polkovodets Rumyantsev Harekâtı başladı. 5 Ağustos'ta Sovyet askerleri Orel'i ve Belgorod'u aldı ve o akşam Moskova bir zaferi kutlamak için savaşın ilk top selamını attı. Daha önce üç kez el değiştirmiş olan Harkov, 23 Ağustos'ta son kez kurtarıldı.

Bütün Kursk harekâtında Sovyet kayıpları, hem insan hem tank olarak Alman kayıplarından çok daha yüksekti. Ama Sovyetler Birliği kayıplarını yerine koyabiliyordu, Almanya koyamıyordu. Kursk'tan sonra Alman ordusu doğuda bir daha büyük bir taarruz başlatamadı. İnisiyatif kalıcı olarak, sonbaharda Dinyeper'e ulaşan Kızıl Ordu'ya geçti.

Savaş alanı bugün

Belgorod oblastındaki Prohorovka çevresi bir anma alanıdır; bir çan kulesi, bir müze ve tanklarla toplardan oluşan bir açık hava sergisi vardır. Rusya'da Kulikovo ve Borodino ile birlikte “üçüncü askerî şan alanı” olarak anılır. Kursk'ta ve Belgorod'da muharebeye adanmış büyük anıtlar bulunur.

Warsmap verisinde

Warsmap’in kendi kayıtlarından sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.

Kürede gör →

Bu dönemden başka yazılar

Warsmap verisinden

Daha fazla okuma

Battle of Kursk · Operation Citadel · Battle of Prokhorovka · Operation Kutuzov

Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.

← El Alamein Muharebeleri, 1942Normandiya Çıkarması (D-Day), 1944 →