Verdun Muharebesi, 1916
Verdun yakınındaki altı köyün, yüz yılı aşkın süredir kimse yaşamamasına rağmen hâlâ belediye başkanı vardır. Fleury, Bezonvaux, Louvemont ve ötekiler 1916'da o kadar tamamen yıkıldı ki bir daha hiç yeniden kurulmadı; Fransız devleti onları “Fransa için ölmüş” ilan etti ve adlarını haritada tuttu. Çevrelerinde, savaş alanının üzerinde yetişen orman, hâlâ obüs çukurlarıyla delik deşik bir zemini saklar. Şubattan Aralığa kadar on ay boyunca, 1916'da Fransız ve Alman orduları burada, Meuse boyunca birkaç kilometrelik tepeler ve kaleler için tarihin en uzun ve en pahalı muharebelerinden birini yaptı.
Verdun o kadar büyüktür ki bütünüyle görmek zordur. İçine girmenin bir yolu, onu biçimlendiren bazı insanlardan geçer.
Sayılarla Verdun
- 21 Şubat – 18 Aralık 1916
- yaklaşık 300 gün süren muharebe
- Yaklaşık 700.000
- ölen, yaralanan ya da kaybolan Fransız ve Alman askeri, yaygın tahminlere göre
- Kabaca 300.000
- bunlardan ölen ya da kaybolanlar
- Yaklaşık 70
- sırayla muharebeye giren Fransız tümeni; ordunun çoğu
- Yaklaşık 75 km
- Bar-le-Duc'ten gelen ikmal yolu Voie Sacrée'nin uzunluğu
- Yaklaşık 130.000
- kalıntıları Douaumont Kemikliği'nde yatan kimliği belirsiz asker
Erich von Falkenhayn: fikir
Alman genelkurmay başkanı Batı Cephesi'ndeki tıkanıklığı kırmak istiyordu. Savaştan sonra, Verdun'ü Fransa'nın onu ne pahasına olursa olsun savunmak zorunda kalacağı için seçtiğini ve amacın Fransız ordusunu orada kan kaybından tüketmek olduğunu yazdı. Tarihçiler bunun 1916'daki gerçek planı mı, yoksa sonradan yapılmış bir açıklama mı olduğundan emin değil. Açık olan şu ki, kâğıt üzerinde Alman Veliaht Prensi'nin komutasındaki Alman 5. Ordusu, büyük bir gizlilik içinde, 1.200'den fazla topla şehrin kuzeyindeki tepelere dev bir saldırı hazırladı.
Verdun, modern kalelerden oluşan bir halkayla çevrili eski bir kale şehriydi; ama 1915'te Fransız komutanlığı, kalelerin işe yaramaz hâle geldiğine inanarak toplarının çoğunu başka yerlerde kullanmak için sökmüştü. Kesim zayıf tutuluyordu.
Émile Driant: ilk günler
21 Şubat'ta, dokuz saat kadar süren bir topçu ateşinin ardından Alman piyadesi saldırıya geçti. Bois des Caures'da, savunmanın çok zayıf olduğu konusunda uyarılarda bulunmuş bir Fransız milletvekili olan Yarbay Émile Driant komutasındaki iki avcı taburu, ezici bir üstünlüğe karşı iki gün dayandı. Driant 22 Şubat'ta öldü. Almanlar ilk günlerde birkaç kilometre ilerledi, ama planladıklarından daha yavaş.
Bir Alman çavuşu: Douaumont
25 Şubat'ta, başta Kunze adlı bir çavuşun önderlik ettiği, ardından Teğmen von Brandis gibi subayların da katıldığı küçük bir Alman grubu, Verdun kalelerinin en büyüğü olan Douaumont Kalesi'ne girdi ve onu yalnızca birkaç düzine Fransız yedek askerinin tuttuğunu gördü. Kaleyi neredeyse çarpışmadan aldılar. Almanya'da zafer için kilise çanları çalındı. Fransa'da kalenin kaybı bir şok etkisi yarattı ve Verdun'ün ne pahasına olursa olsun tutulması kararına yol açtı.
Philippe Pétain: sistem
General Philippe Pétain 25 Şubat'ta Verdun komutanlığına getirildi. Topçuyu yeniden düzenledi, kalelerin yeniden silahlandırılmasını emretti ve her şeyden önce ikmal sorununu çözdü. Verdun'ün geriyle tek kullanılabilir bağlantısı, Bar-le-Duc'ten gelen dar bir il yoluydu. Yol tamamen motorlu taşıtlara ayrıldı: binlerce kamyon gece gündüz, zaman zaman birkaç saniyede bir geçti; yedek askerler de yüzeye durmadan taş küredi. Yazar Maurice Barrès ona Voie Sacrée, “Kutsal Yol” adını verdi.
Pétain ayrıca tümenlerin yok olana kadar hatta kalmamasını, kısa bir süre sonra değiştirilmesini istedi. Su dolabından adını alan ve noria denen bu dönüşüm sistemi, Fransız ordusunun çoğunun bir noktada Verdun'den geçmesi ve muharebenin ortak bir ulusal deneyime dönüşmesi demekti. 10 Nisan tarihli günlük emri “Courage! On les aura!”, yani “Cesaret! Onların hakkından geleceğiz!” sözleriyle bitiyordu.
Mort-Homme ve 304 Rakımlı Tepe'nin askerleri
Martta Almanlar saldırıyı Meuse'ün batı kıyısına da genişletti; orada iki yükseltideki, Mort-Homme ve 304 Rakımlı Tepe'deki Fransız topları Alman ilerleyişini yandan dövüyordu. Üç ay boyunca bu tepeler neredeyse aralıksız çarpışmalara sahne oldu. Bombardıman o kadar yoğundu ki 304 Rakımlı Tepe'nin yüksekliğinin birkaç metre azaldığı söylenir. Almanlar ikisini de nihayet Mayıs sonunda aldı.
Sylvain-Eugène Raynal: Vaux Kalesi
Doğu kıyısında Alman saldırısı Haziran başında Vaux Kalesi'ne yöneldi. Binbaşı Sylvain-Eugène Raynal komutasındaki garnizon, Alman askerleri çatıda ve dış tahkimatın içindeyken, kalenin karanlık koridorlarında neredeyse bir hafta savaştı. Raynal yardım istemek için son posta güvercini Vaillant'ı gönderdi; kuş mesajını ulaştırıp öldü ve sonradan Fransız ordusu tarafından onurlandırıldı. 7 Haziran'da susuz kalan garnizon teslim oldu. Alman Veliaht Prensi, saygısının bir işareti olarak esir Raynal'a bir kılıç verdi.
Son büyük Alman girişimi 23 Haziran'da, Fleury'ye ve şehirden önceki son yükselti olan Souville kalesine doğru fosgen gazı kullanılarak yapılan bir saldırıydı. Fleury'nin kenarına ulaştı ama daha ileri gidemedi. 1 Temmuz'da İngilizler ve Fransızlar Somme Muharebesi'ni başlattı ve Alman kaynakları oraya kaydırılmak zorunda kaldı.
Robert Nivelle ve Charles Mangin: karşı saldırılar
Mayısta Verdun'deki ordunun komutasını alan General Robert Nivelle, “Ils ne passeront pas”, yani “Geçemeyecekler” sözüyle özdeşleşmiştir. Saldırgan tavrıyla bilinen General Charles Mangin ile birlikte sonbaharda, piyadenin hemen önünde ilerleyen bir “yürüyen baraj” topçu ateşi kullanan, özenle planlanmış bir dizi karşı saldırı hazırladı. 24 Ekim'de, sömürge alayları da dahil Fransız birlikleri Douaumont Kalesi'ni geri aldı; Vaux Kasım başında Almanlar tarafından boşaltıldı. Aralıktaki son bir Fransız saldırısı hattı Şubattaki yerine yakın bir noktaya geri itti.
Aileler: kemiklik
Savaştan sonra Verdun piskoposu, savaş alanında hâlâ bulunmakta olan asker kalıntıları için bir yer yapılması amacıyla bir kampanya yürüttü. 1932'de tamamlanan Douaumont Kemikliği, kimliği belirsiz yaklaşık 130.000 Fransız ve Alman askerinin kemiklerini barındırır; kemikler binanın alt kısmındaki küçük pencerelerden görülebilir. Önünde 16.000'den fazla mezarlı bir Fransız askerî mezarlığı uzanır. 1984'te Fransa Cumhurbaşkanı François Mitterrand ile Almanya Şansölyesi Helmut Kohl orada el ele durdu; bu jest iki ülke arasındaki uzlaşmanın simgesi oldu.
Verdun savaşı belirlemedi. Ama Fransa'da bütün Birinci Dünya Savaşı'nı temsil eden muharebe, Almanya'da ise anlamsız fedakârlığın simgesi oldu. Bazı tarihçiler, aylarca süren dönüşümün, dayanmanın ve kaybın içinde Fransa'nın bir sonraki savaşa yaklaşımının başlangıcını görür; Verdun'de kurulan Pétain'in ünü ise İkinci Dünya Savaşı'nda bambaşka bir rol oynayacaktı.
Warsmap verisinde
- Verdun dahil, bayrağın 50 km yakınında kayıtlarımızda 20, 100 km yakınında 52 muharebe var.
- En yakın kayıtların birkaçı aynı muharebeye ya da devamına ait: yaklaşık 13 km kuzeydeki Bois des Caures (1916), yaklaşık 7 km kuzeydoğudaki Vaux Kalesi'nin alınması ve geri alınması (1916) ve yaklaşık 27 km uzaktaki İkinci Verdun Muharebesi (1917).
- Şehir daha önce de savaş görmüştü: neredeyse aynı noktada 1792 Verdun Muharebesi kayıtlı, Valmy (1792) ise yaklaşık 46 km batıda. 1870 Fransa-Prusya Savaşı'nın Mars-la-Tour ve Gravelotte gibi birkaç muharebesi 35–60 km doğuda, Sedan (1870) da yaklaşık 68 km kuzey-kuzeybatıda.
- 1916'nın öbür büyük muharebesi Somme yaklaşık 217 km batı-kuzeybatıda.
Warsmap’in kendi kayıtlarından sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.
Bu dönemden başka yazılar
- Somme Muharebesi, 1916
- Çanakkale Muharebeleri (Gelibolu Seferi), 1915
- Sedan Savaşı, 1870
- Waterloo Muharebesi, 1815
Warsmap verisinden
Daha fazla okuma
Battle of Verdun · Philippe Pétain · Fort Douaumont · Douaumont Ossuary
Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.