Hıttin Muharebesi, 1187
1187 yazında Haçlı Kudüs Krallığı eli silah tutan hemen herkesi sefere çıkardı ve hepsini kaybetti. 3 ve 4 Temmuz'da Mısır ve Suriye sultanı Selahaddin Eyyubi'nin ordusu, krallığın ordusunu Taberiye Gölü'nün batısında, Hıttin Boynuzları denen çift tepeli bir yükseltinin yakınında kuşatıp yok etti. Kral Guy de Lusignan, soylularının çoğuyla birlikte esir düştü. Şehirler neredeyse savunmasız kalmıştı; üç ay içinde Kudüs de teslim oldu.
İki tarafın tanıkları
İki taraf da anlatılar bırakmıştır. Müslüman tarafında en önemlisi, muharebede bulunan Selahaddin'in kâtibi İmadeddin el-İsfahani'nin eseridir; bir kuşak sonra yazan tarihçi İbnü'l-Esir de son çarpışmaları babasının yanında izleyen Selahaddin'in oğlu el-Efdal'in anılarını aktarır. Hristiyan tarafında yenilgiden sonra Avrupa'ya gönderilen mektuplar, krallığın çöküşünü yaşamış birinin yazdığı kısa bir Latince anlatı ve Surlu Guillaume'un vakayinamesinin Eski Fransızca devamları vardır; bunlar, kaçmayı başaran soylulara yakın kişilere dayanır. Anlatılar ana hatlarda uyuşur, ama farklı kişileri suçlar; verdikleri sayılar da belirsizdir.
1187: Cresson'dan Kudüs'e
- 1 MayısBir Müslüman kuvvet, Cresson pınarlarında bir grup Tapınak ve Hospitalier şövalyesini yok eder.
- 2 TemmuzSelahaddin Taberiye'ye saldırır; gece kral yürümeye ikna edilir.
- 3 TemmuzOrdu saldırı altında kuru yayladan yürür ve susuz konaklar.
- 4 TemmuzOrdu Hıttin Boynuzları'nda yok edilir; Kral Guy esir düşer.
- Bir hafta içindeAkkâ teslim olur.
- 2 EkimKudüs teslim olur.
Selahaddin birleştiriyor, krallık bölünüyor
Kudüs Krallığı, Birinci Haçlı Seferi'nin 1099'da şehri almasından sonra kurulmuştu. 1180'lere gelindiğinde yeni bir durumla karşı karşıyaydı. Mısır'da iktidarı ele geçirmiş Kürt kökenli bir komutan olan Selahaddin, on yıl boyunca Şam, Halep ve Musul'u kendi otoritesi altına aldı; böylece Haçlı devletleri ilk kez tek bir hükümdarın topraklarıyla çevrildi.
Krallığın kendisi ise bölünmüştü. Cüzzam hastası olan Kral IV. Baudouin 1185'te öldü, küçük yaştaki yeğeni ve vârisi de bir yıl sonra öldü. Taç, Baudouin'in kız kardeşi Sibylla ile kocası Guy de Lusignan'a geçti. Guy Fransa'dan yeni gelmiş biriydi ve Trablus Kontu III. Raymond'un önderlik ettiği yerleşik soyluların çoğu ona güvenmiyordu.
Selahaddin'le bir ateşkes yürürlükteydi. 1187 başında Kerak Kalesi'nin senyörü Renaud de Châtillon (Arnat), Mısır ile Suriye arasında yol alan bir kervana saldırdı ve malları ve esirleri geri vermeyi reddetti. Selahaddin ateşkesin bozulduğunu ilan etti ve bütün topraklarından asker topladı. 1 Mayıs'ta bir Müslüman kuvvet, Nasıra yakınındaki Cresson pınarlarında bir grup Tapınak ve Hospitalier şövalyesini yok etti.
Krallığın çıkardığı en büyük ordu
Guy silah taşıyabilen herkesi çağırdı ve şehirlerin, kalelerin garnizonlarını boşalttı. Saffuriye pınarlarında toplanan ordu, krallığın o güne dek çıkardığı en büyük orduydu: yaklaşık 1.200 şövalye, birkaç bin hafif süvari ve belki 15.000 piyade. Ordu, Gerçek Haç olduğuna inanılan kutsal emaneti de taşıyordu. Selahaddin'in ordusu daha büyüktü; belki 30.000 kişiydi ve yaklaşık yarısı, çok sayıda atlı okçu dahil, süvariydi.
Yem olarak Taberiye ve gece bozulan karar
Selahaddin, Haçlıların suyundan uzakta, açık arazide bir muharebe istiyordu. 2 Temmuz'da Saffuriye'nin yaklaşık 25 kilometre doğusunda, göl kıyısındaki Taberiye'ye saldırdı. Şehir düştü; Trablus Kontu Raymond'un karısı Eschiva iç kalede kuşatıldı.
O akşamki mecliste Raymond'un kendisi, karısını kurtarmak için yürümeye karşı çıktı. Ordunun pınarların başında kalmasını, Selahaddin'in kuvvetlerinin yaz sıcağında yıpranmasının beklenmesini söyledi. Meclis bunu kabul etti. Gece, Tapınak Şövalyeleri'nin üstadı Gérard de Ridefort kralın yanına gitti ve onu fikrini değiştirmeye ikna etti. Yürüyüş emri şafakta verildi.
Susuz bir günlük yürüyüş
Taberiye yolu, yılın en sıcak zamanında kuru bir yayladan geçiyordu. 3 Temmuz sabahından itibaren Selahaddin'in atlı okçuları kolun çevresinde dolaştı, ok atıp uzaklaştı. Büyük bölümü Tapınak ve Hospitalier şövalyelerinden oluşan artçı o kadar ağır saldırıya uğradı ki durmak zorunda kaldı; bütün ordu da onunla birlikte durdu. Öğleden sonra ordu yolun ancak yarısını aşabilmişti ve yol üzerindeki pınarlar Selahaddin'in askerlerinin elindeydi.
Ordu yaylada susuz konakladı. Gece Selahaddin'in adamları yük yük ok getirdi ve kuru otları, çalıları ateşe verdi; duman ordugâhın üzerine doğru esti.
Boynuzlar'daki kırmızı çadır
Sabah Haçlılar, aşağıda görebildikleri göle doğru ilerlemeye çalıştı. Susuzluktan bitkin düşen piyade, kendisini koruması gereken süvariden ayrıldı ve Boynuzlar'ın yamaçlarına yığıldı; oradan inmeyi de reddetti. Atlarını oklardan koruyacak piyade kalmayınca şövalyelerin elinden tekrar tekrar hücum etmekten başka bir şey gelmedi.
Bu hücumlardan birini Trablus Kontu Raymond yönetti. Müslüman safları açılıp şövalyelerinin geçmesine izin verdi ve arkalarından kapandı; Raymond da meydandan uzaklaştı. Balian d'Ibelin ile Sayda senyörü Renaud da kaçmayı başardı. Sonraki bazı yazarlar Raymond'u ihanetle suçladı, ama bunu destekleyen sağlam bir kanıt yoktur.
Kalan şövalyeler tepede kralın kırmızı çadırının çevresinde toplandı. El-Efdal'in anlattığına göre iki kez yokuş aşağı, doğrudan Selahaddin'in üzerine hücum ettiler ve iki kez geri püskürtüldüler. El-Efdal düşmanın yenildiğini haykırınca babası ona susmasını söyledi: çadır düşmeden yenilmiş sayılmazlardı. Çadır az sonra düştü. Gerçek Haç da çarpışmalar sırasında ele geçirildi.
Bir kap buzlu su
Esirler Selahaddin'in çadırına getirildi. Sultan, Kral Guy'a buzlu su dolu bir kap uzattı; bu, âdete göre kralın canının bağışlandığı anlamına geliyordu. Selahaddin'in öldürmeye yemin ettiği Renaud de Châtillon ise, anlatıların çoğuna göre bizzat sultanın eliyle idam edildi. Esir alınan iki yüz kadar Tapınak ve Hospitalier şövalyesi de öldürüldü. Guy ve diğer soylular fidye için tutuldu; kral ertesi yıl serbest bırakıldı. Sıradan askerlerin çoğu köle olarak satıldı.
Akkâ'dan Kudüs'e ve Üçüncü Haçlı Seferi
Garnizonu kalmayan krallık çöktü. Akkâ bir hafta içinde teslim oldu; kıyı şehirlerinin ve iç bölgelerdeki kalelerin çoğu da yaz boyunca onu izledi. Balian d'Ibelin'in bir avuç şövalyeyle savunduğu Kudüs birkaç gün dayandı ve 2 Ekim 1187'de teslim oldu. Selahaddin, halkın fidye ödeyerek şehirden ayrılmasına izin verdi; bu, şehrin 1099'da Haçlılar tarafından alınmasının ardından gelen katliamdan çok farklıydı. Fidyesini ödeyemeyenler köle edildi, ancak bir bölümü serbest bırakıldı.
Sur şehri, muharebeden kısa süre sonra denizden gelen Conrad de Montferrat'nın komutasında dayandı. Felaketin haberi sonbaharda Avrupa'ya ulaştı ve papa yeni bir Haçlı seferi çağrısı yaptı. Alman imparatoru Friedrich Barbarossa ile Fransa ve İngiltere krallarının önderlik ettiği Üçüncü Haçlı Seferi 1191'de Akkâ'yı ve güneyindeki kıyıyı geri aldı, ama Kudüs'ü alamadı. 1192'de yapılan antlaşma şehri Müslümanların elinde bıraktı ve Hristiyan hacıların ziyaretine izin verdi. Selahaddin ertesi yıl öldü.
Akılsızlık mı, çaresizlik mi?
Pınarlardan ayrılmak düpedüz bir akılsızlık gibi görünür ve belki de öyleydi. Ama Guy 1183'te muharebeden kaçındığı için suçlanmıştı; böyle bir kral aynı şeyi bir kez daha göze alamamış olabilir. Gérard de Ridefort'un gece kralın çadırına girdiği hikâyesi de Guy'ın karşıtlarına yakın yazarlardan bir şeyler taşıyor olabilir. Orduların büyüklüğü de yürüyüşün güzergâhı da tartışmalıdır; ordunun son gecesini nerede geçirdiği hâlâ kesin değildir. Bu ayrıntıların ardında daha büyük bir tartışma yatar: krallık tek bir kötü karar yüzünden mi düştü, yoksa birleşmiş bir Mısır ve Suriye karşısında küçük bir devlet zaten uzun süre ayakta kalamaz mıydı?
Hıttin Boynuzları
Bayrak, bugünkü Kuzey İsrail'de, Aşağı Celile tepelerinde, Taberiye Gölü'nün birkaç kilometre batısında durur. Boynuzlar sönmüş bir yanardağın iki kenarıdır ve ordunun ulaşmaya çalıştığı göl tepeden görülür. Bir Memlük ordusunun 1260'ta Moğolları yendiği Ayn Calut yaklaşık kırk kilometre güneydedir.
Warsmap verisinde
- 50 km çevrede 33 muharebe daha kayıtlı; bu dizideki en yoğun çevrelerden biri.
- Bu kayıtlar üç bin yılı aşkın bir dönemi kapsıyor: MÖ 15. yüzyıldaki Megiddo’dan 1260’taki Ayn Calut’a, 1918 ve 1948 çatışmalarına kadar.
- İkisi, Belvoir Kalesi (1182) ve el-Fule (1183), Hıttin’den hemen önceki yıllarda yaşandı.
Warsmap’in kendi kayıtlarından, savaş alanının yaklaşık 50 km çevresinde sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.
Bu dönemden başka yazılar
- Hastings Muharebesi, 1066
- Malazgirt Muharebesi, 1071
- Ayn Calut Savaşı, 1260
- Kulikovo Savaşı, 1380
- Niğbolu Muharebesi, 1396
- Miryokefalon Muharebesi, 1176
Warsmap verisinden
Daha fazla okuma
Battle of Hattin · Saladin · Guy of Lusignan · Siege of Jerusalem (1187)
Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.