I. Kosova Savaşı, 1389
Sırplar her yıl 28 Haziran'da Vidovdan'ı, Aziz Vitus Günü'nü anar ve 1389'da o gün, bugünkü Priştine'nin birkaç kilometre yakınındaki Kosova Ovası'nda yapılan muharebeyi hatırlar. Aynı ovada Türk ziyaretçiler de küçük, kubbeli bir türbeye, Meşhed-i Hüdavendigâr'a gelir. Türbe, Sultan I. Murad'ın hayatını kaybettiği yerin üzerine yapılmıştır. I. Murad, savaş meydanında şehit düşen tek Osmanlı padişahıdır. O sabah ordularını meydana süren iki hükümdar da akşama sağ çıkmadı.
Bu kadar ünlü olup bu kadar az belgelenmiş ortaçağ muharebesi azdır. En eski kaynaklar kısadır; ya çok uzakta ya da çok sonra yazılmıştır ve temel noktalarda bile birbirini tutmaz. Kesin olanlar kısaca anlatılabilir; belirsiz olanlar ise altı yüzyıl boyunca vakayinameleri, destanları ve tartışmaları doldurdu. Hikâyeye girmenin en iyi yolu, ikisini birbirinden ayırmaktır.
Kosova, 1389
- 15 Haziran 1389
- o dönem kullanılan Jülyen takvimine göre tarih; bugünkü takvimle 28 Haziran
- İki
- hükümdar hayatını kaybetti: Sultan I. Murad ve Sırp Prensi Lazar
- Belki 25.000–40.000
- Osmanlı askeri, günümüz tahminlerine göre
- Belki 15.000–30.000
- Bosnalı birlikler dahil, Sırp önderliğindeki ordu
- Tek
- savaş meydanında hayatını kaybeden Osmanlı padişahı: I. Murad
- 70 yıl
- Sırbistan'ın 1459'da Osmanlı topraklarına tamamen katılmasına kadar geçen süre
Kosova Ovası'na giden yol
1350'lerde Gelibolu'dan Avrupa'ya geçen Osmanlılar, 14. yüzyılın ikinci yarısında Balkanlar'da hızla ilerledi. Stefan Duşan'ın büyük Sırp devleti, 1355'teki ölümünden sonra dağılmıştı; ardılı olan beyler Osmanlılarla olduğu kadar birbirleriyle de savaşıyordu. 1371'de Meriç (Maritsa) kıyısında bir Osmanlı kuvveti Sırp kardeşler Vukaşin ile Uglješa'yı yendi ve Makedonya'nın büyük bölümü Osmanlı yönetimine geçti.
Geriye kalan Sırp hükümdarlarının en güçlüsü, toprakları kuzeyde Morava vadisinde olan Prens Lazar Hrebeljanović'ti. Kuvvetleri 1380'lerde Ploçnik'te Osmanlı akıncı ordularını geri püskürttü; Bosna kralı I. Tvrtko'nun ordusu da 1388'de Bileća'da bir başkasını yendi. 1389'da I. Murad bölgeye büyük bir sefer düzenledi. Lazar kendi askerlerini, Kosova'yı elinde tutan damadı Vuk Branković'in kuvvetlerini ve Tvrtko'nun soylu Vlatko Vuković komutasında gönderdiği Bosnalı birliği topladı. Ordular, Balkan yollarının kavşağındaki Kosova Ovası'nda karşılaştı.
Kaynakların uzlaştığı noktalar
Muharebe 15 Haziran 1389'da, Aziz Vitus Günü yapıldı. Bölgenin ölçülerine göre büyük ve çetin bir muharebeydi; iki taraf da ağır kayıp verdi. Murad orduyu bizzat yönetiyordu; kanatların başında oğulları Bayezid ve Yakub vardı. Murad hayatını kaybetti; Lazar da öldü, büyük ihtimalle esir düştükten sonra idam edildi. Günün sonunda Hristiyan ordusu meydanı terk etmiş, meydan Osmanlıların elinde kalmıştı.
Bunun dışındaki hemen her şey tartışmalıdır.
Birinci soru: kim kazandı?
Batı'ya ulaşan ilk haber bir Hristiyan zaferiydi. Floransa şehri, Ekim 1389'da Kral Tvrtko'ya gönderdiği mektupta onu büyük bir zafer için kutluyordu; Bosna kralı da bu anlatımı kendisi yaymıştı. Anlaşılır bir yanılgıydı: sultan ölmüştü ve Osmanlı ordusu, ardılını belirleyip tahtını güvenceye almak için kısa süre sonra geri çekildi.
Sonraki yıllara bakıldığında sonuç daha açıktır. Meydan Osmanlılarda kaldı; prensini ve soylularının büyük bölümünü kaybeden Sırbistan ise savaşı sürdüremedi. Lazar'ın dul eşi Prenses Milica, küçük oğulları Stefan Lazarević adına yönetirken kısa sürede Osmanlı üstünlüğünü kabul etti: Sırbistan vergi ödedi ve asker gönderdi. Bu yüzden tarihçilerin çoğu muharebeyi, meydanda kesin olmayan ya da Osmanlıların az farkla üstün geldiği, stratejik açıdan ise bir Osmanlı zaferi olarak tanımlar.
İkinci soru: Murad nasıl öldü?
En eski kaynaklar sultanın bir Sırp şövalyesi tarafından öldürüldüğünde birleşir, ama nasıl öldürüldüğünde birleşmez. Floransa mektubu, Osmanlı saflarını yararak ilerleyen on iki Hristiyan soylusundan söz eder; Murad'ı bunlardan biri öldürmüştür. 15. yüzyıl Osmanlı kronikleri ise yaralılar ya da ölüler arasından teslim olur gibi öne çıkan bir Sırp soylusunu anlatır; sultan yaklaşınca onu hançerlemiştir. Sonraki Sırp geleneği bu şövalyeye Miloš Obilić adını verdi ve onu destanların büyük kahramanı yaptı. Murad'ın muharebe sırasında mı yoksa sonrasında mı öldüğü ve darbeyi tam olarak kimin vurduğu, elimizdeki kanıtlarla çözülemez.
Murad'ın iç organları öldüğü yere gömüldü; naaşı ise eski Osmanlı başkenti Bursa'ya götürüldü ve türbesi orada, yaptırdığı caminin yanında durur. Kosova Ovası'ndaki türbe bugünkü biçimini Osmanlı döneminde aldı ve uzun zamandır aynı türbedar ailesi tarafından korunmaktadır.
Üçüncü soru: kim savaştı, kim ayrıldı?
Sonraki Sırp efsanesi Vuk Branković'i ihanetle, belirleyici anda adamlarıyla meydanı terk etmekle suçladı. Bunu destekleyen çağdaş bir kanıt yoktur. Vuk 1389'dan sonra birkaç yıl daha Osmanlılara direndi, hem de Lazar'ın kendi ailesinden daha uzun süre; hikâye, soylu aileler arasındaki sonraki çekişmelerden doğmuş görünüyor. Vlatko Vuković komutasındaki Bosnalı birlik de muharebeden sağ çıkıp geri çekildi.
Osmanlı tarafında da muharebenin kalıcı bir sonucu oldu. Babasının ölüm haberini alan Bayezid, bir kanadı başarıyla yöneten kardeşi Yakub'u öldürttü ve tek varis olarak kaldı. Bu, iki yüzyıl boyunca Osmanlı tahta çıkışlarında tekrarlanacak bir uygulamanın iyi belgelenmiş ilk örneğiydi.
Kosova'dan sonra
Sonradan Yıldırım lakabıyla anılan I. Bayezid, en enerjik Osmanlı padişahlarından biri oldu. Stefan Lazarević komutasındaki Sırp birlikleri ona vasal olarak 1396'da Niğbolu'da ve büyük bir yiğitlikle 1402'de Ankara'da savaştı; Ankara'da Bayezid'in kendisi Timur'a yenilip esir düştü. Aynı ovada 1448'de ikinci büyük bir muharebe yapıldı ve Sultan II. Murad, Macar naibi Hunyadi Yanoş'u yendi. Sırbistan, son kalesi Semendire'nin alındığı 1459'a kadar vergi veren bir devlet olarak varlığını sürdürdü.
Altı yüzyıllık hafıza
Sırp kültüründe Kosova bir muharebeden çok daha fazlası oldu. Ortaçağ kilise metinleri Lazar'ı dünyevi krallık yerine göksel krallığı seçen bir şehit olarak sundu ve Lazar aziz olarak saygı gördü. 19. yüzyılda derlenip basılan destanlar Lazar'ın seçimini, Miloš'un eylemini ve Vuk'un sözde ihanetini anlattı. Ulusal hareketler çağında bu hikâyeler Sırp ulusal kimliğinin parçası oldu ve Vidovdan bir anma gününe dönüştü. Ovaya bakan alçak bir tepedeki taş kule biçimli Gazimestan anıtı 1953'te dikildi; 1989'da, 600. yıldönümünde orada çok büyük bir toplantı yapıldı.
Osmanlı ve Türk hafızasında muharebe en çok orada şehit düşen padişahla hatırlanır. Hüdavendigâr lakabıyla anılan I. Murad, meydanda düşen bir hükümdar olarak saygıyla anılır; Priştine yakınındaki türbesi Balkanlar'daki en tanınmış Osmanlı yapılarından biridir. Böylece Kosova Ovası, birkaç kilometre arayla aynı günü iki ayrı taraftan anlatan iki anıta ev sahipliği yapar.
Warsmap verisinde
- Kosova'nın kendisi dahil, bayrağımızın 50 km yakınında kayıtlarımızda 7, 100 km yakınında 19 muharebe var.
- İkinci Kosova Muharebesi (1448) yaklaşık 6 km güneyde kayıtlı. Ankara'dan sonra Sırp grupları arasında yapılan Tripolje Muharebesi (1402) yaklaşık 11 km uzakta, Ploçnik (kayıtlarımızda 1385) ise yaklaşık 61 km kuzey-kuzeydoğuda.
- 100 km içindeki 19 muharebenin 7'si 20. yüzyıldan, çoğu 1998–99 Kosova Savaşı'ndan; 2'si 2001'den.
- Warsmap'te kendi uzun yazısı olan en yakın muharebe Mohaç (1526), yaklaşık 416 km kuzey-kuzeybatıda.
Warsmap’in kendi kayıtlarından sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.
Bu dönemden başka yazılar
Warsmap verisinden
Daha fazla okuma
Battle of Kosovo · Murad I · Lazar of Serbia · Vidovdan
Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.