Niğbolu Muharebesi, 1396
26 Eylül 1396 sabahı, Johann Schiltberger adında on altı yaşında Bavyeralı bir silahtar, Tuna kıyısındaki Niğbolu kalesinin önünde, idam edilmeyi bekleyen binlerce esirin arasındaydı. Yaşı yüzünden bağışlandı. Çevresindekilerin çoğu bağışlanmadı. Bir gün önce, kasabanın güneyindeki yüksek arazide, Sultan I. Bayezid'in Osmanlı ordusu, Batı Avrupa'nın kuşaklardır doğuya gönderdiği en büyük Haçlı ordusunu yok etmişti.
Kasaba bugün Bulgaristan'daki Nikopol; nehrin karşı yakası Romanya. Muharebeyi sayılardan çok birkaç kişi belirledi: acelesi olan bir sultan, sözü dinlenmeyen bir kral, şan peşindeki genç bir kont, karşı tarafta savaşan bir Sırp prensi ve işler tersine dönünce savaş alanından çekilen bir Eflak prensi. Batı Avrupa'da Niğbolu, Fransa'nın ve şövalyelerinin önderlik ettiği, Osmanlılara karşı büyük Haçlı seferleri çağını kapattı.
Bir bakışta Niğbolu
- 25 Eylül 1396
- yaklaşık iki haftalık bir kuşatmanın ardından tek günlük çarpışma
- Belki 15.000–20.000
- günümüz tahminlerine göre her iki tarafta; vakanüvisler çok daha büyük sayılar verdi
- Birkaç bin
- muharebeden sonra öldürülen Haçlı esiri
- 200.000 florin
- önde gelen Fransız soylular için ödenen fidye
- Yaklaşık 30 yıl
- son hayatta kalan tanık Johann Schiltberger'in evine dönmesine kadar geçen süre
Sultan: I. Bayezid
Bayezid, babası I. Murad'ın öldürüldüğü 1389 Kosova Muharebesi'nde, savaş alanında sultan olmuştu. Seferlerinin hızı yüzünden "Yıldırım" diye anılıyordu ve o günden beri Osmanlı egemenliğini Balkanlar'da ve Anadolu'da genişletmişti. 1394'e gelindiğinde Bulgaristan'ı bir Osmanlı eyaletine dönüştürmüş ve Bizans İmparatorluğu'ndan geriye kalan son parça olan Konstantinopolis'i (İstanbul'u) ablukaya almaya başlamıştı. Büyük bir Haçlı ordusunun Tuna boyunca ilerlediğini duyunca ablukayı bıraktı ve kuşatılan Niğbolu kalesini kurtarmak için ordusunu hızla, Şıpka Geçidi üzerinden kuzeye yürüttü.
Kral: Macar Kralı Sigismund
Haçlı seferi büyük ölçüde, 1387'den beri Macaristan kralı olan ve sonradan Kutsal Roma İmparatoru olacak Lüksemburglu Sigismund'un eseriydi. Osmanlı sınırı artık Tuna'ya dayandığı için Macaristan doğrudan tehdit altındaydı ve Sigismund yardım istemek üzere Batı'nın saraylarına elçiler gönderdi. Batı Hristiyanlığını iki rakip papa arasında bölen Büyük Ayrılık'a rağmen iki papa da bir Haçlı seferi ilan etti. Ordudaki en büyük birliğe, kendi Macarlarına, Sigismund komuta ediyordu ve Osmanlılarla savaşma konusunda en deneyimli kişi olarak seferi yönetmeyi bekliyordu. Kararın verileceği anda ise sözü dinlenmedi.
Genç kont: Nevers Kontu Jean
Ordunun ağır süvarisinin çekirdeğini oluşturan Fransız birliğine, Burgonya Dükü'nün 24 yaşındaki oğlu ve varisi Nevers Kontu Jean komuta ediyordu. Bu göreve deneyiminden çok doğumu sayesinde gelmişti. Seferin masraflarının önemli bir kısmını babası karşılamıştı; armalarla ve sancaklarla parıldayan Fransız şövalyeleri de Haçlı seferini bir şan fırsatı olarak görüyordu. Jean'ın önder seçilmesinin bir nedeni de seferin bir Burgonya girişimi olarak sunulabilmesiydi. Niğbolu'da esir düşecek, fidyeyle kurtarılacak ve sonradan Korkusuz Jean adıyla Burgonya'yı yönetecekti.
Eski askerler: Coucy, Boucicaut ve Jean de Vienne
Jean'ın çevresinde Fransa'nın en ünlü askerlerinden bazıları vardı. VII. Enguerrand de Coucy aralarında en deneyimlisiydi: Avrupa'nın dört bir yanında savaşmış ve Fransız sarayı ile dış dünya arasında bir köprü olmuş büyük bir senyör. Boucicaut diye anılan Fransa Mareşali Jean Le Meingre, otuzlarının başında ünlü bir şövalyeydi. Amiral Jean de Vienne, Yüz Yıl Savaşları'nda dövüşmüş yaşlı bir savaşçıydı. Eu Kontu Artois'lı Philippe ise Fransa'nın Konstablı'ydı. Deneyimleri gerçekti, ama bu, Fransa'da, kendileri gibi savaşan İngiliz ve Fransız şövalyelerine karşı kazanılmış bir deneyimdi.
Muharebeden önceki iki hafta
Ordu 1396 yazında Buda'da toplandı ve nehirde kendisine katılan bir Venedik ve Hospitalier (Saint-Jean şövalyeleri) filosuyla birlikte Tuna boyunca aşağı yürüdü. Yolda Vidin ve Rahova (bugünkü Oryahovo) kalelerini aldı. Rahova'da kasaba teslim olduktan sonra Haçlılar, yerli Hristiyanlar da dahil olmak üzere halkın ve Osmanlı garnizonunun büyük kısmını öldürdü. 12 Eylül sularında ordu Niğbolu'ya ulaştı. Yanında kuşatma makineleri getirmemişti ve sırtın üzerindeki kale, komutanı Doğan Bey'in yönetiminde direndi; Haçlılar ise kalenin açlıktan teslim olmasını bekledi. Aşırı özgüvenliydiler: aktarıldığına göre bazı Fransızlar sultanın yaklaştığı söylentilerini ciddiye almadı.
Hücumdan önceki kavga
24 Eylül'de Bayezid'in yalnızca birkaç saat uzakta olduğu haberi gelince önderler savaş meclisinde toplandı. Sigismund, Osmanlıların savaşma biçimini bilen Eflaklı ve diğer hafif silahlı birliklerin ilk darbeyi karşılamasını, ağır süvarinin ise belirleyici vuruş için geride tutulmasını önerdi. Fransızlar reddetti. Onur yerinin, yani ilk hücumun kendilerine ait olduğunda ısrar ettiler; Artois'lı Philippe'in Sigismund'u şanı kendine ayırmak istemekle suçladığı anlatılır. Sonunda öncü kuvveti Fransız ve Burgonyalı şövalyeler oluşturdu.
Muharebe
Osmanlı ordusu kasabanın güneyindeki yamaçlarda dizilmişti. Önde hafif süvari, akıncılar vardı; onların arkasında, toprağa çakılmış sivri kazıklardan bir sıranın gerisinde piyade okçular ve yaya askerler duruyordu; sırtın arkasında, gözden uzakta ise ağır süvari, sipahiler, ve sultanın kendi birlikleri bekliyordu.
Fransız hücumu akıncıları dağıttı ve kazıklara ulaştı. Şövalyelerin çoğu kazıkları sökmek için attan indi ve piyadenin arasından yol açtı; bazıları yamaçtan yukarı devam etmek için yeniden atlarına bindi. Bitkin hâlde, birçoğu ağır zırhlarının içinde yaya olarak sırtı aştıklarında karşılarında bekleyen asıl Osmanlı ordusunu buldular. Kuşatıldılar ve kılıçtan geçirildiler ya da teslim olmaya zorlandılar. Anlatıldığına göre Amiral Jean de Vienne, düşmeden önce şövalyeleri Meryem Ana sancağının çevresinde altı kez yeniden topladı.
Sırp prensi: Stefan Lazareviç
Sigismund'un Macarları ve ordunun geri kalanı Fransızları desteklemek için ilerledi ve bir süre muharebenin sonucu belirsiz kaldı. Sonucu, Kosova'da öldürülen Sırp hükümdarının oğlu Prens Stefan Lazareviç'in Sırp ağır süvarisinin gelişi belirledi. Sırbistan artık bir Osmanlı vasalıydı ve Stefan sultan için savaşıyordu. Şövalyeleri Macar kanadına çarptı. Ordu dağıldı; kaçanların birçoğu Tuna'daki gemilere ulaşmaya çalışırken boğuldu.
Eflak prensi: Yaşlı Mircea
Nehrin hemen karşısındaki Eflak'ın prensi Yaşlı Mircea da kendi kuvvetiyle gelmişti. Osmanlı ilerleyişinden kaybedecek en çok şeyi olan oydu ve Osmanlıların nasıl savaştığını bilen adamları, Sigismund'un önce ileri göndermek istediği birlikler arasındaydı. Muharebe tersine dönünce Mircea birliklerini savaş alanından çekti. Sonraki yıllarda Osmanlılara direnmeyi sürdürdü ve Romanya'da ülkenin büyük savunucularından biri olarak hatırlanıyor.
Kaçış
Sigismund, Cillili Hermann'ın ve Saint-Jean Şövalyeleri'nin Büyük Üstadı Philibert de Naillac'ın yardımıyla Tuna'dan bir tekneyle kaçtı. Bir Venedik gemisine bindi ve karadan eve dönemeyeceği için Karadeniz'i geçip Konstantinopolis'in önünden Adriyatik'e yelken açtı. Osmanlılar, kral geçerken ona seslenebilsinler diye esirleri boğazın kıyısına dizdi. Macaristan'a dönmesi aylar sürdü.
Esir: Johann Schiltberger
Muharebenin ertesi sabahı, kendi ağır kayıplarına ve Rahova'daki öldürmelere öfkelenen Bayezid, esirlerin çoğunun idam edilmesini emretti. Birkaç bin kişi öldürüldü. Aralarında Nevers Kontu Jean'ın da bulunduğu en zengin soylular fidye için bağışlandı; en genç esirler de öyle. Bunlardan biri, Bavyeralı on altı yaşında bir silahtar olan Johann Schiltberger'di. Sultanın hizmetine alındı ve altı yıl sonra, Ankara Muharebesi'nde, bu kez Timur tarafından yeniden esir alındı. Anadolu'dan Mısır'a ve Orta Asya'ya kadar Doğu'nun saraylarında köle ve asker olarak yaklaşık otuz yıl geçirdi, sonra kaçıp 1427'de Bavyera'ya döndü. Yolculuklarını anlattığı eser, muharebenin az sayıdaki görgü tanığı kaydından biridir.
Fidye
Nevers Kontu Jean'ın ve diğer büyük senyörlerin serbest bırakılması için yapılan pazarlıklar aylar sürdü. Sonunda Burgonya Dükü, Avrupa'nın dört bir yanındaki tüccarların ve bankerlerin yardımıyla toplanan 200.000 florin gibi muazzam bir para ödedi. Coucy ve Artois'lı Philippe Anadolu'da esaret altında öldü. Boucicaut fidyeyle kurtuldu ve birkaç yıl sonra, Konstantinopolis'i savunmak için Osmanlılarla yeniden savaşmaya geldi.
Niğbolu'dan sonra
Osmanlılar için zafer, Balkanlar üzerindeki hâkimiyetlerini pekiştirdi. Bayezid'in itibarı muazzamdı: ele geçirilen Haçlıları Müslüman hükümdarlara hediye olarak gönderdi ve Kahire'deki Abbasi halifesinden resmî tanınma istedi. Konstantinopolis ablukasını yeniledi ve birkaç yıl boyunca şehir düşecekmiş gibi göründü. Şehri Avrupa değil, Anadolu'yu istila edip 1402'de Ankara'da Bayezid'i yenen ve esir alan Timur kurtardı.
Batı Avrupa'da Niğbolu bir çağın sonuydu. Bu, Fransız soylularının önderlik ettiği, Orta Çağ'ın son büyük uluslararası Haçlı seferiydi. Osmanlılara karşı sonraki Haçlı seferleri, örneğin 1444'te Varna'da sona eren sefer, esas olarak Orta ve Doğu Avrupa devletlerinin kendileri tarafından yürütüldü.
Warsmap verisinde
- Kayıtlarımızda Niğbolu'nun 300 km çevresinde 1396'dan başka muharebe yok. 100 km içindeki 14 muharebenin 11'i 1800'lerden, çoğu Osmanlı-Rus savaşlarından.
- Aynı kale için 481 yıl sonra yeniden savaşıldı: Rus ordusunun kasabayı aldığı 1877 Niğbolu Muharebesi yaklaşık 1 km uzakta kayıtlı. Aynı savaştan Plevne Kuşatması ise yaklaşık 40 km güneybatıda.
- Bayezid'in sultan olduğu Kosova (1389) yaklaşık 327 km batı-güneybatıda. Buraya yürümek için ablukasını bıraktığı Konstantinopolis ise yaklaşık 447 km güneydoğuda.
- Osmanlılara karşı bir sonraki büyük Haçlı seferinin 1444'te sona erdiği Varna, yaklaşık 247 km doğuda.
Warsmap’in kendi kayıtlarından sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.
Bu dönemden başka yazılar
Warsmap verisinden
Daha fazla okuma
Battle of Nicopolis · Bayezid I · Sigismund, Holy Roman Emperor · Johann Schiltberger
Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.