Britanya Muharebesi, 1940
15 Eylül 1940 öğleden sonra Winston Churchill, Londra'nın batısındaki Uxbridge'de bulunan 11. Grup harekât odasına gitti ve galeriden, duvardaki panoda grubun bütün filolarının çarpışmada olduğunu gösteren lambaları izledi. Geride ne kadar yedek kaldığını sorduğunda grup komutanı Hava Tümgenerali Keith Park ona hiç kalmadığını söyledi. O gün Londra'ya yapılan iki büyük Alman saldırısı dağıtıldı; iki gün sonra Hitler Britanya'nın istilasını erteledi.
Bu kadar iyi bilinen, çevresinde de bu kadar çok efsane biriken muharebe azdır: RAF'ın umutsuzca azınlıkta olduğu, muharebeyi Spitfire'ın kazandığı, radarın bir İngiliz sırrı olduğu, Hitler'in tek bir öfkeli kararla muharebeyi elinden kaçırdığı. Bunların bazıları doğru, bazıları yarı doğru, bazıları da düpedüz yanlış.
Sayılarla muharebe
- 10 Temmuz – 31 Ekim
- muharebenin İngiliz resmî tarihleri, 1940
- Yaklaşık 3.000
- muharebede uçan RAF Avcı Komutanlığı mürettebatı, "Az Sayıdakiler"
- 500'ü aşkın
- bunlardan ölenler
- Yaklaşık 2.600
- ölen ya da kaybolan Alman hava mürettebatı
- 2.000'e yakın
- imha edilen Alman uçağı
- 10–20 dakika
- bir Bf 109'un eve dönmeden önce Londra üzerinde kalabildiği yaklaşık süre
Kısaca muharebe
Haziran 1940'ta Fransa düştükten sonra Britanya barış yapmayı reddetti. 16 Temmuz'da Hitler, güney İngiltere'ye bir çıkarma hazırlanması için bir yönerge yayımladı; plana sonradan Deniz Aslanı Harekâtı adı verildi. Norveç'te ağır kayıplar vermiş Alman donanması, Manş'ın karşısına bir ordu taşımayı ancak Luftwaffe önce Kraliyet Hava Kuvvetleri'ni (RAF) yok eder ve Kraliyet Donanması'nı geçiş hattından uzak tutarsa umabilirdi.
Çarpışmalar birkaç evreden geçti. Temmuz ve ağustos başında Luftwaffe, Manş'taki konvoylara ve güney kıyısındaki limanlara saldırdı. Almanların Kartal Günü dediği 13 Ağustos'ta doğrudan RAF'ı hedef almaya başladı. İki gün sonra, 15 Ağustos'ta, şimdiye kadarki en büyük taarruzunu başlattı; Norveç ve Danimarka'dan kuzey İngiltere'ye yapılan ve ağır kayıplarla sonuçlanan akınlar da buna dahildi. Ağustos sonundan eylülün ilk haftasına kadar Alman bombardıman uçakları Londra çevresindeki 11. Grup havaalanlarına yüklendi ve Avcı Komutanlığı en ağır baskıyı bu dönemde yaşadı. Ardından, 7 Eylül'de, Luftwaffe hedefini Londra'ya çevirdi. Blitz başlamıştı. 15 Eylül saldırılarının bozguna uğramasından ve Deniz Aslanı'nın ertelenmesinden sonra Alman gündüz akınları yavaş yavaş yerini Mayıs 1941'e kadar süren gece bombardımanlarına bıraktı.
Savunma nasıl işliyordu?
Britanya'nın üstünlüğü tek bir makineden çok, Avcı Komutanlığı'nın başındaki Hava Orgenerali Sir Hugh Dowding'in önceki dört yıl içinde kurduğu bir sistemdeydi. Basitçe şöyle işliyordu:
- Kıyı boyunca dizilmiş Chain Home ağının radar istasyonları, Fransa üzerinde toplanan uçakları yaklaşık 150 km uzaktan fark ediyor; mesafelerini, yönlerini ve kabaca sayılarını tahmin ediyordu.
- Akınlar kıyıyı geçip radarın göremediği iç kesimlere girdiğinde, Gözcü Teşkilatı'nın binlerce gönüllüsü onları gözle ve kulakla izliyor ve raporlarını telefonla bildiriyordu.
- Bentley Priory'deki Avcı Komutanlığı karargâhında bir süzme odası raporları tek bir tabloda birleştiriyor ve grup ile sektör harekât odalarına iletiyordu.
- Orada, işaretçiler büyük harita masalarının üzerinde düşman işaretlerini kaydırıyor; kontrol subayları hangi filoların havalanacağına karar veriyor ve onları telsizle düşmana yönlendiriyordu.
Bu sistem sayesinde avcı uçakları gökyüzünde devriye gezerek zaman ve yakıt harcamak zorunda kalmıyordu. Bir akın gelene kadar yerde bekleyebiliyor, sonra eldeki kuvvetle onu karşılayabiliyorlardı. Sistemin zayıf noktası, harekât odalarını barındıran sektör havaalanlarıydı. Ağustos sonundaki saldırıların bu kadar tehlikeli olmasının nedeni buydu.
İddia 1: RAF umutsuzca azınlıktaydı
Kısmen doğru. Luftwaffe muharebeye batıda hazır 2.500'ü aşkın uçakla başladı; Avcı Komutanlığı'nın cephe filolarında ise kabaca 700 avcı uçağı vardı. İngiliz pilotlar çoğu gün kendilerinden birkaç kat kalabalık oluşumlarla karşılaştı. Ama denge, toplamların gösterdiği kadar eşitsiz değildi. Alman uçaklarının çoğu, avcı refakatine ihtiyaç duyan bombardıman uçaklarıydı ve Alman tek motorlu avcı kuvveti İngiliz kuvvetiyle kabaca aynı büyüklükteydi. Yeni Uçak Üretimi Bakanı Lord Beaverbrook'un sıkı yönetimindeki İngiliz fabrikaları, Almanya'dan daha hızlı avcı uçağı üretiyordu: 1940 yazında İngiliz üretimi Alman rakamının iki katından fazlaydı. Asıl eksik uçak değil, eğitimli pilottu.
İddia 2: Muharebeyi Spitfire kazandı
Büyük ölçüde yanlış. Supermarine Spitfire muharebenin simgesi oldu ve 1940'ta RAF'ın en iyi avcı uçağıydı; Alman Messerschmitt Bf 109'un dengi sayılırdı. Ama Avcı Komutanlığı'nda çok daha fazla Hawker Hurricane vardı. Hurricane daha eski ve daha yavaş bir tasarımdı, fakat üretmesi ve onarması daha kolaydı. Avcı filolarının çoğunluğu Hurricane'lerden oluşuyordu ve imha edilen Alman uçaklarının çoğu onların hanesine yazıldı. Kontrol subayları mümkün olduğunda Spitfire'ları refakatçi avcılara, Hurricane'leri bombardıman uçaklarına gönderiyordu.
İddia 3: Radar bir İngiliz sırrıydı
Yanlış. Almanya'nın da radarı vardı ve bazı açılardan Alman cihazları daha gelişmişti. Alman istihbaratı İngiliz kıyısındaki yüksek direkleri biliyordu ve ağustosta birkaç istasyona saldırdı. Ama bunların ne işe yaradığını hafife aldı ve saldırıların ardını getirmedi. Almanların kavrayamadığı, direklerin arkasındaki ağdı: radar görüntüsünün telefon ve telsizle gözcülere, harekât odalarına ve avcı uçaklarına bağlanma biçimi. Britanya'nın asıl üstünlüğü tek başına radar değil, bu sistemdi.
İddia 4: Londra'ya yönelmek Almanya'ya muharebeyi kaybettirdi
Tartışmalı. 24 Ağustos gecesi yolunu kaybeden Alman bombardıman uçakları Londra'ya bomba attı. Ertesi gece RAF Berlin'i bombaladı ve öfkelenen Hitler, İngiliz şehirlerinin buna karşılık yerle bir edileceğini ilan etti. 7 Eylül'den itibaren Londra'yı ana hedef yapma kararı, sıkışmış 11. Grup havaalanlarına nefes aldırdı ve birçok anlatı bunu dönüm noktası sayar. Bugün tarihçiler daha temkinli. Avcı Komutanlığı'nın zorlandığını ama çökmeye yakın olmadığını, Alman komutanların Londra'ya saldırmak için kendi gerekçeleri olduğunu belirtiyorlar: RAF'ın neredeyse bittiğine ve başkente yapılacak büyük bir saldırının son avcı uçaklarını da havaya çıkmaya, dolayısıyla yok edilmeye zorlayacağına inanıyorlardı. 15 Eylül'deki kayıplar onlara yanıldıklarını gösterdi.
İddia 5: "Az Sayıdakiler" olmasa Britanya istila edilirdi
Belirsiz. Havadaki zafer istilanın ön koşuluydu, güvencesi değil. Hava üstünlüğünü ele geçirseler bile Almanlar, römorkörlerin çektiği nehir mavnalarıyla bir orduyu Manş'tan geçirmek zorunda kalacaklardı. Üstelik karşılarında, ana sularda Alman donanmasının toplayabileceğinden çok daha fazla savaş gemisi bulunan Kraliyet Donanması vardı. Birçok tarihçi Deniz Aslanı'nın başarılı olabileceğinden kuşku duyuyor; bazıları Hitler'in bu plana hiçbir zaman tam olarak bağlanmadığını düşünüyor. Ama 1940'ta Britanya'da kimse bunu bilemezdi ve hava muharebesinin sonucu, sorunun hiç sınanıp sınanmayacağını belirledi.
İddia 6: Bu bir İngiliz muharebesiydi
Yalnızca kısmen. Avcı Komutanlığı'yla uçan mürettebatın yaklaşık beşte biri Birleşik Krallık dışından geliyordu. En büyük gruplar Polonya, Yeni Zelanda, Kanada ve Çekoslovakya'dandı; Avustralyalılar, Güney Afrikalılar, Belçikalılar, Özgür Fransızlar, İrlandalılar ve bir avuç Amerikalı da vardı. Polonyalı 303. Filo muharebeye geç, ağustos sonunda katıldı ve onu RAF filoları arasında en yüksek skorlardan biriyle bitirdi. Yerde ise sistem, çoğu Kadın Yardımcı Hava Kuvvetleri'nden binlerce kişinin emeğine dayanıyordu; akınları haritaya işleyen ve harekât odalarında çalışanlar onlardı.
"Bu kadar çok kişinin bu kadar az kişiye"
20 Ağustos 1940'ta, muharebenin en yoğun günlerinde Churchill Avam Kamarası'nda, insanlık çatışmalarının tarihinde hiçbir zaman bu kadar çok kişinin bu kadar az kişiye bu kadar çok şey borçlu olmadığını söyledi. Bu söz RAF avcı pilotlarına adını verdi. Muharebenin kendi kısımlarını yöneten iki komutan ise şöhreti uzun süre paylaşamadı. Dowding ve Park, başka üst düzey subaylarla, özellikle 12. Grup komutanı Hava Tümgenerali Trafford Leigh-Mallory'nin savunduğu büyük avcı oluşumlarının, "Büyük Kanat"ın kullanımı konusunda tartışmıştı. Muharebe bittikten birkaç hafta sonra Dowding Avcı Komutanlığı'ndan, Park da 11. Grup'tan alındı. Park'ın yerine Leigh-Mallory geldi.
15 Eylül Britanya'da hâlâ Britanya Muharebesi Günü olarak anılır. Park'ın muharebeyi yönettiği Uxbridge'deki Britanya Muharebesi Sığınağı, harita masasıyla birlikte 1940'taki hâliyle korunuyor. "Az Sayıdakiler" için yapılan ulusal anıt ise Folkestone yakınlarında, Capel-le-Ferne'deki yalıyarların üzerinde duruyor.
Haritada
Britanya Muharebesi güney İngiltere ve Manş üzerindeki havada yapıldı ve tek bir muharebe alanı yok; bu yüzden veri setimizde onun için bir bayrak bulunmuyor. Aşağıdaki küre bağlantısı, çarpışmaların büyük kısmının yaşandığı Londra'ya ve güneydoğu İngiltere'ye uçuyor.
Warsmap verisinde
- Kayıtlarımızda Londra merkezinin 100 km çevresinde 38 muharebe var. Bunlardan yalnızca biri 1940'tan: Kent'teki Graveney Marsh. Yaklaşık 77 km doğu-güneydoğudaki bu bataklıkta, 27 Eylül'de London Irish Rifles askerleri, zorunlu iniş yapan bir Alman bombardıman uçağının mürettebatıyla ateş açarak çarpıştı. Çoğu zaman İngiltere toprağında yabancı bir düşmana karşı yapılan son muharebe olarak anılır.
- 300 km içindeki diğer beş 1940 muharebesinin hepsi Manş'ın karşı yakasında, Boulogne'dan Dunkerque ve Arras'a kadar: hava muharebesinden hemen önce Fransa'da yaşanan seferden.
- Londra yakınındaki 38 muharebenin on ikisi 1600'lerden, çoğu İngiliz İç Savaşı'ndan. Hastings (1066) yaklaşık 78 km güney-güneydoğuda.
Warsmap’in kendi kayıtlarından sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.
Bu dönemden başka yazılar
- Normandiya Çıkarması (D-Day), 1944
- Pearl Harbor Baskını, 1941
- Stalingrad Muharebesi, 1942–1943
- Bulge Muharebesi (Ardennes Taarruzu), 1944–1945
Warsmap verisinden
Daha fazla okuma
Battle of Britain · Dowding system · Hugh Dowding · Operation Sea Lion
Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.