Yorktown Kuşatması, 1781
Onlarca yıl sonra yazıya geçirilen bir hikâyeye göre, 19 Ekim 1781'de İngiliz garnizonu Yorktown'da silahlarını bırakmak için dışarı çıkarken bandosu "Dünya Tepetaklak Oldu" (The World Turned Upside Down) adlı bir ezgi çalıyordu. O sırada hiçbir görgü tanığı bunu kaydetmedi ve tarihçiler gerçekten yaşandığından kuşkulu. Ama hikâye, olana çok iyi uyduğu için yaşamayı sürdürdü. Dünyanın önde gelen gücünün bir ordusu, Amerikalı isyancılarla Fransa kralının oluşturduğu bir koalisyona teslim olmuştu ve Amerikan bağımsızlık savaşı fiilen bitmişti.
Yorktown tek bir parlak hamleyle kazanılmadı. Binlerce kilometrelik kara ve deniz boyunca, doğru sırayla, birbirinden ayrı beş şeyin yolunda gitmesi gerekiyordu. Bunlardan herhangi biri aksasaydı Lord Cornwallis'in ordusu muhtemelen kaçacaktı.
Sayılarla Yorktown
- 28 Eylül – 19 Ekim 1781
- yaklaşık üç haftalık kuşatma
- Yaklaşık 16.000
- Amerikan ve Fransız askeri
- Yaklaşık 9.000
- Cornwallis komutasındaki İngiliz ve Alman asker ve denizci
- 7.000'i aşkın
- esir alınan asker; bunlara ek olarak birkaç yüz denizci
- Yaklaşık 700 km
- müttefiklerin New York'tan Virginia'ya yürüyüşü
- 28
- Chesapeake'i kapatan Fransız hat gemisi
1. koşul: Yorktown'da bulunmak için bir neden
1781'e gelindiğinde kuzeydeki savaş tıkanmıştı ve Britanya, sadık kolonicilerin Kraliyet'in çevresinde toplanacağını umduğu güneye ağırlık vermişti. General Charles Cornwallis, Karolinalar boyunca uzun ve pahalı bir sefer yürüttü, ardından kuzeye, Virginia'ya geçti. New York'taki üstü General Sir Henry Clinton, onun kıyıda, Kraliyet Donanması'nın ordusunu ikmal edebileceği ya da tahliye edebileceği tahkimli bir üs kurmasını istiyordu. Ağustosta Cornwallis, Chesapeake Körfezi yakınında, York Nehri kıyısında küçük bir tütün limanı olan Yorktown'u seçti ve tahkim etmeye başladı. Nehrin karşısında daha küçük bir kuvvet Gloucester Point'i tutuyordu.
Kraliyet Donanması körfezi kontrol ettiği sürece bu, sağlam bir karardı. Geri kalan her şey bu varsayıma dayanıyordu.
2. koşul: bir Fransız filosu
Fransa 1778'den beri Britanya ile savaştaydı. 1781 yazında Karayipler'deki ana filosu, Comte de Grasse komutasında, kasırga mevsimi bitene kadar birkaç aylığına serbestti. De Grasse, 28 hat gemisi ve 3.000 askerle Chesapeake'e yelken açacağını, ama yalnızca birkaç hafta kalabileceğini bildirdi. 5 Eylül'de körfezin ağzında filosu, Amiral Thomas Graves komutasındaki İngiliz filosuyla Chesapeake Muharebesi'ne (Burunlar Muharebesi diye de bilinir) girdi. Çarpışma sonuçsuz kaldı, ama ardından Graves gemilerini onarmak için New York'a döndü. Körfez Fransızların elinde kaldı ve Cornwallis'in denizle bağlantısı kesildi.
3. koşul: yürüyüş
General George Washington, ana İngiliz üssü New York'a saldırmak istemişti. Fransız komutan Comte de Rochambeau ise asıl fırsatın Virginia'da olduğuna onu ikna etti. Ağustosta orduları Hudson vadisinden ayrılıp New Jersey, Pennsylvania ve Maryland üzerinden yaklaşık 700 km güneye yürüdü. Clinton'ı tahmin yürütmeye zorlamak için New York'a saldırıya hazırlanıyormuş gibi fırınlar ve ordugâhlar kurdular; aldatmaca işe yaradı: Clinton durumu anladığında müttefik orduları çoktan yol almıştı. Bütün yaz Virginia'da Cornwallis'i izleyen küçük ordusuyla Marquis de Lafayette'e katıldılar ve eylül sonunda yaklaşık 16.000 Amerikan ve Fransız askeri Yorktown'un önündeydi.
4. koşul: toplar ve siperler
Comte de Barras komutasındaki ikinci bir Fransız filosu, Rhode Island'daki Newport'tan ağır kuşatma toplarını getirdi. Kuşatma, büyük ölçüde Fransız istihkâmcılar tarafından Avrupa usulüne göre yürütüldü. 6 Ekim gecesi müttefikler İngiliz tahkimatına yaklaşık 550 metre mesafede ilk siper hattını, "paralel"i kazdı ve 9 Ekim'de topları ateş açtı. İlk atışı Washington'ın kendisinin yaptığı söylenir. Bombardıman kasabayı dövdü ve nehirdeki İngiliz gemilerini tutuşturdu.
Topları daha yakına getirmek için müttefiklerin nehir yakınındaki 9 ve 10 numaralı tabyalar denen iki İngiliz toprak tabyasını alması gerekiyordu. 14 Ekim gecesi Fransız askerleri 9 numaralı tabyaya, Yarbay Alexander Hamilton komutasındaki Amerikan hafif piyadesi de 10 numaralı tabyaya hücum etti; yaklaşık on dakika süren bir süngü saldırısıyla aldılar. Müttefik topları artık İngiliz hatlarını yakın mesafeden dövebiliyordu.
5. koşul: çıkış yolu olmaması
Cornwallis son bir girişimde bulundu. 16 Ekim gecesi kuzeye yarma yapmayı umarak askerlerini York Nehri'nin karşısındaki Gloucester Point'e taşımaya başladı. Ani bir fırtına tekneleri dağıttı ve girişimden vazgeçildi. 17 Ekim sabahı bir İngiliz trampetçi siperin üstüne çıkıp görüşme çağrısı çaldı; ardından beyaz bir mendil sallayan bir subay geldi.
İki günlük pazarlık izledi. 19 Ekim'de İngiliz garnizonu, Fransız ve Amerikan askerlerinin oluşturduğu iki sıranın arasından yürüyerek çıktı. Cornwallis hasta olduğunu söyleyip yardımcısı General Charles O'Hara'yı gönderdi; O'Hara kılıcını önce Rochambeau'ya teslim etmeye çalıştı. Fransız general Washington'ı gösterdi; Washington ise rütbe eşitliğinde ısrar ederek O'Hara'yı kendi yardımcısı General Benjamin Lincoln'e yönlendirdi. Aynı gün Clinton'ın kurtarma filosu New York'tan yola çıktı. Beş gün sonra Chesapeake açıklarına vardı ve geri döndü.
Yorktown neyi belirledi?
Çarpışmalar bazı yerlerde bir yıldan fazla sürdü, ama Yorktown Britanya'nın Amerika'daki savaşı sürdürme iradesini kırdı. Haber Londra'ya ulaştığında Başbakan Lord North'un "Her şey bitti" diye haykırdığı aktarılır. Hükümeti Mart 1782'de düştü ve yeni hükümet barış görüşmelerine başladı. 1783 Paris Antlaşması ile Britanya, Amerika Birleşik Devletleri'nin bağımsızlığını tanıdı.
Zafer, Amerikalılar kadar Fransa'ya da bağlıydı: Fransız gemileri, Fransız parası, Fransız kuşatma topları ve askerlerin kabaca yarısı. Savaşın maliyeti Fransız tacının borçlarını artırdı ve birkaç yıl sonra Fransız Devrimi'nin gelmesine katkıda bulundu; Lafayette başta olmak üzere bazıları da Amerika'dan Fransa'ya fikirler taşıdı.
Bugün savaş alanı Colonial Ulusal Tarih Parkı'nın bir parçası. Yeniden kurulmuş kuşatma hatları, tabyalar ve teslim şartlarının görüşüldüğü Moore Evi ziyaret edilebiliyor; Yorktown Zafer Anıtı da nehre bakan yükseltide duruyor.
Warsmap verisinde
- Yorktown, haritamızın en kalabalık köşelerinden birinde. Kayıtlarımızda bayrağın 100 km çevresinde 75 muharebe var; hepsi 1700'ler ve 1800'lerden.
- Aynı kasaba 81 yıl sonra bir kez daha kuşatıldı: Amerikan İç Savaşı sırasındaki 1862 Yorktown Kuşatması yaklaşık 6 km uzakta kayıtlı ve Virginia yarımadasındaki bir İç Savaş muharebeleri kümesinin parçası.
- Cornwallis'in 1781 Virginia seferi yakında başka izler de bıraktı: Temmuzda Lafayette'in kuvvetinin bir kısmını neredeyse kapana kıstırdığı, yaklaşık 25 km batıdaki Green Spring ve yaklaşık 28 km batı-kuzeybatıdaki Spencer's Ordinary.
- Gettysburg (1863) yaklaşık 294 km kuzey-kuzeybatıda.
Warsmap’in kendi kayıtlarından sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.
Bu dönemden başka yazılar
- Trafalgar Deniz Muharebesi, 1805
- Waterloo Muharebesi, 1815
- Alamo Muharebesi, 1836
- Gettysburg Muharebesi, 1863
Warsmap verisinden
Daha fazla okuma
Siege of Yorktown · Battle of the Chesapeake · Charles Cornwallis · Comte de Rochambeau
Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.