WarsmapHaritayı aç
Warsmap › Öğren › Ünlü muharebeler

Trafalgar Deniz Muharebesi, 1805

21 Ekim 1805'te, öğleden kısa süre önce, HMS Victory'nin direğine bir dizi işaret bayrağı çekildi: "İngiltere her erin görevini yapmasını bekliyor." Geminin önünde, Endülüs'ün Atlas Okyanusu kıyısındaki Trafalgar Burnu'nun yaklaşık yirmi kilometre açığında, otuz üç hat gemisinden oluşan Fransız-İspanyol birleşik filosu duruyordu. Arkasından ise Lord Nelson komutasındaki yirmi yedi gemilik İngiliz filosunun geri kalanı geliyordu. Akşam olduğunda müttefikler yirmi iki gemi kaybetmişti, İngilizler hiç; Nelson ise ölmüştü.

Burnun kendisi, Cádiz ile Cebelitarık Boğazı arasında uzanan alçak, kumluk bir çıkıntı. Üzerinde bir deniz feneri, önünde bugün insanların gün batımını izlemeye geldiği uzun bir kumsal var. Adı Arapçadan geliyor ve genellikle "batı burnu" ya da "mağara burnu" diye açıklanıyor. Burnu ünlü yapan gün ise şafaktan ardından gelen fırtınaya kadar neredeyse saat saat izlenebiliyor.

Bir bakışta Trafalgar

27'ye karşı 33
İngiliz hat gemisine karşı Fransız-İspanyol filosu
Yaklaşık 5 saat
ilk bordadan son atışa kadar
22
müttefik gemisi ele geçirildi ya da yok edildi; İngilizler hiç gemi kaybetmedi
Yaklaşık 1.700
İngiliz ölü ve yaralı
Yaklaşık 14.000
Fransız ve İspanyol ölü, yaralı ya da esir
136 top
iki filonun en büyük gemisi Santísima Trinidad'da

Şafaktan önce: orada olmaması gereken bir filo

Cádiz açığındaki filo, çok daha büyük bir planın artakalanıydı. 1805'te Napolyon'un ordusu Manş Denizi'ni geçmek için Boulogne çevresinde bekliyordu ve imparatorun, dar denizi birkaç gün elinde tutacak bir donanmaya ihtiyacı vardı. Koramiral Pierre-Charles Villeneuve, İngilizleri peşinden sürüklemek için Toulon'dan Batı Hint Adaları'na, ardından da diğer filolarla birleşmek üzere Avrupa'ya gönderildi. Nelson onu Atlas Okyanusu'nun bir ucundan öbür ucuna kovaladı. Temmuzda Finisterre Burnu açığında sonuçsuz kalan bir çarpışmadan sonra Villeneuve kuzeye, Manş'a değil, güneye, Cádiz'e yöneldi. Orada Amiral Federico Gravina komutasındaki İspanyol filosuyla birleşti.

Sonbahara gelindiğinde istila planından zaten vazgeçilmişti. Napolyon ordusunu kıyıdan Tuna'ya yürüttü ve Trafalgar'dan bir gün önce, 20 Ekim'de, bir Avusturya ordusu Ulm'da ona teslim oldu. Bu sırada Villeneuve görevden alınacağını öğrendi. Filoyu Akdeniz'e götürmesi emredilmişti ve belki de yerine gelecek kişi varmadan adını temize çıkarmayı umuyordu; 19 ve 20 Ekim'de Cádiz'den ayrıldı. İngiliz fırkateynleri limandan çıkan her gemiyi izledi ve haberi bir gemi zinciriyle, batıda görünmeden bekleyen Nelson'a iletti.

Saat 6.00 sularında: iki filo karşı karşıya

21 Ekim'in ilk ışıklarıyla iki filo birbirini gördü. Rüzgâr batı-kuzeybatıdan hafif esiyordu ve Atlas Okyanusu'ndan ağır bir dalga geliyordu: yaklaşan kötü havanın işaretiydi. Nelson filosunu iki kol hâlinde düzenledi ve doğrudan düşmanın üzerine sürdü. Kuzeydeki rüzgâr üstü kolun başında, HMS Victory gemisinde kendisi vardı. Güneydeki kolu, kendisinden sonra gelen gemilerden daha hızlı giden, gövdesi yeni bakırla kaplanmış Royal Sovereign ile Koramiral Cuthbert Collingwood yönetiyordu.

Plan, Nelson'ın önceki haftalarda yemeklerde kaptanlarına anlattığı ve "Nelson dokunuşu" dediği plandı. Denizde alışılmış savaş biçimi, iki filonun paralel hatlar kurup birbirine borda ateşi açmasıydı ve bu nadiren kesin bir sonuç verirdi. Nelson ise kollarını düşman hattına dik açıyla sokmayı, hattı parçalara ayırmayı ve öndeki gemiler dönüp yardıma gelmeden merkezi ve artçıyı yok etmeyi amaçlıyordu. Bunun bedeli, öndeki gemilerin uzun süre düşmana yavaşça yaklaşmak zorunda kalması ve bu sırada karşılık verememesiydi.

Saat 8.00 sularında: Villeneuve geri dönüyor

İngilizlerin üzerine geldiğini gören Villeneuve, işler kötü giderse rüzgâr altında bir liman bulunsun diye bütün filosuna geri dönüp kuzeye, Cádiz'e doğru yol almasını emretti. Bu kadar hafif rüzgârda manevra bir saatten uzun sürdü ve hattını, bazı yerlerde gemilerin yığıldığı, bazı yerlerde boşluklar açılan düzensiz bir hilale çevirdi. Filo, daha tek top atılmadan en iyi düzenini kaybetmişti.

Saat 11.45: "İngiltere bekliyor"

Kollar yaklaşırken Nelson, işaret subayı Teğmen John Pasco'ya filoyu bir işaretle "eğlendirmek" istediğini söyledi. İlk metin "İngiltere her erin görevini yapacağına güveniyor" idi. Pasco "güveniyor" yerine "bekliyor" kelimesini önerdi, çünkü bu kelime işaret kitabında vardı ve tek bir bayrak grubuyla gönderilebiliyordu; "güveniyor" ise harf harf yazılmak zorundaydı. Bayraklar öğleden kısa süre önce çekildi: "İngiltere her erin görevini yapmasını bekliyor." Collingwood'un, herkes ne yapacağını bildiğine göre Nelson'ın işaret vermeyi bırakmasını dilediğini söyleyerek söylendiği anlatılır. Kısa süre sonra Victory, muharebe boyunca direkte kalacak işareti çekti: düşmana daha yakından girişin.

Saat 12.00 sularında: Royal Sovereign hattı yarıyor

Düşmana ilk ulaşan, kolunun geri kalanının çok önünde giden Collingwood'un amiral gemisi oldu. İspanyol üç ambarlısı Santa Ana'nın kıçından geçti, iki gülle doldurulmuş bir bordayı geminin boydan boya içine boşalttı, ardından dönüp onunla yakın mesafeden çarpışmaya başladı; bu sırada başka gemiler de Royal Sovereign'e ateş ediyordu. Nelson'ın "Şu soylu adama, Collingwood'a bakın, gemisini nasıl da çarpışmanın içine sokuyor" dediği aktarılır. Collingwood bir süre neredeyse tek başına savaştı; sonra arkasındaki gemiler birer birer gelip müttefik artçısına daldı.

12.20 ile 13.00 arası: ateş edemeden geçen kırk dakika

Kuzeyde Victory hâlâ yaklaşıyordu. Yaklaşık kırk dakika boyunca, adım hızında, birkaç düşman gemisinin ateşi altında ilerledi. Karşılık veremiyordu, çünkü topları yanlara bakıyordu, düşman ise öndeydi. Dümen çarkı vurularak parçalandı ve gemi alt güvertedeki yedek dümenden yönetildi. Nelson'ın kâtibi John Scott kıç güvertede öldü. Nelson ile Victory'nin kaptanı Thomas Hardy açıkta birlikte bir aşağı bir yukarı yürüyordu. Nelson, işin bu kadar sıcak olunca uzun sürmeyeceğini söyledi.

Saat 12.45 sularında Victory, Villeneuve'ün amiral gemisi Bucentaure'ün kıçından geçti ve iskele toplarını, içine bir gülle ile bir fıçı tüfek mermisi doldurulmuş 68 librelik bir karonat da dahil olmak üzere, Fransız gemisinin kıç pencerelerinden içeri boşalttı. Bu borda Bucentaure mürettebatının büyük kısmını öldürdü ya da yaraladı ve toplarının çoğunu yerinden söktü. Victory ardından Fransız Redoutable'a bordalandı; iki geminin armaları birbirine dolandı ve gemiler birbirine kilitlendi.

Saat 13.15 sularında: mizana direğinden gelen kurşun

Redoutable daha küçük bir gemiydi ama kaptanı Jean-Jacques Lucas, tayfasını tüfek atışı ve borda saldırısı konusunda sıkı eğitmişti. Gemi direklerindeki çanaklardan atış yapan nişancılar Victory'nin üst güvertesini taradı. Bunlardan biri Nelson'ı sol omzundan vurdu; kurşun ciğerini delip omurgasına saplandı. "Sonunda işimi bitirdiler, Hardy" dedi. Yaralıların karanlıkta yattığı alt güverteye taşındı ve tayfalar onu tanımasın diye yüzünü bir mendille örttü.

Lucas'ın adamları Victory'ye çıkmaya hazırlanırken İngiliz Temeraire, Redoutable'ın öbür yanına yanaştı ve kalabalık güvertelere dibinden ateş açtı. İki üç ambarlı arasında sıkışan Redoutable enkaza döndü. Altı yüzü aşkın mürettebatının beş yüzden fazlası öldü ya da yaralandı.

14.00 ile 15.30 arası: merkez çöküyor

Boşluklardan daha fazla İngiliz gemisi geçtikçe muharebe, yoğun dumanın içinde birkaç metre arayla yapılan onlarca ayrı düelloya bölündü. Direkleri yıkılan ve işaret veremez hâle gelen Bucentaure, saat ikiye çeyrek kala sancak indirdi ve Villeneuve esir alındı. İspanyol donanmasının dört ambarlı devi Santísima Trinidad dövüle dövüle enkaza döndü ve öğleden sonra teslim oldu. Güneyde Gravina'nın amiral gemisi Príncipe de Asturias direnmeyi sürdürdü; Gravina kolundan yaralandı ve aylar sonra bu yara yüzünden öldü.

Müttefik hattının başındaki on gemi, Tuğamiral Pierre Dumanoir'ın komutasındaydı ve Nelson'ın planı tam da bunları çarpışmanın dışında bırakmayı hedefliyordu. Dönüşleri yavaş oldu. Sonunda geri geldiklerinde muharebenin kenarından geçtiler, birkaç borda attılar ve ardından güneye ve batıya yelken açtılar. Dumanoir ile birlikte kaçan dört gemi, iki hafta sonra Ortegal Burnu açığında ele geçirildi.

Saat 16.30 sularında: Nelson ölüyor

Nelson alt güvertede yaklaşık üç saat daha yaşadı. Hardy iki kez aşağı indi; ikincisinde on dört ya da on beş düşman gemisinin ele geçirildiğini söyledi. Nelson yirmi gemi beklediğini söyledi ve bir fırtına beklediği için Hardy'ye filoyu demirletmesini emretti. Hardy'den kendisini öpmesini istedi. Cerrahın ve papazın kaydettiğine göre son sözleri "Tanrı'ya şükür, görevimi yaptım" oldu. Muharebenin son atışlarından biraz önce, dört buçuk sularında öldü.

Yaklaşık bir saat sonra baştan kıça yanan Fransız Achille havaya uçtu. İngiliz filikaları mürettebatının bir kısmını sudan çıkardı. Bunlar arasında kocasıyla birlikte gemiye binmiş Jeanne adında genç bir Fransız kadın da vardı; enkazdan yüzerek uzaklaşmış, Pickle adlı küçük bir gemi tarafından kurtarılmıştı.

Akşamdan 28 Ekim'e: fırtına

Komutayı devralan Collingwood, gemilerin çoğu demirlerini ya da halatlarını kaybettiği için demirlememeye karar verdi. O gece Nelson'ın öngördüğü fırtına geldi ve bir hafta sürdü. Çoğu direksiz ve yaralılarla dolu, hırpalanmış ganimet gemileri ya yedekte çekildi ya da kayalık kıyıya doğru sürüklenmeye bırakıldı. Bazıları battı, bazıları karaya oturdu, bazıları da Collingwood'un emriyle batırıldı ya da yakıldı. 23 Ekim'de Cádiz'den yapılan küçük bir çıkış ikisini geri aldı. Ele geçirilen gemilerden yalnızca dördü Cebelitarık'a getirilebildi. Batan gemilerle birlikte yüzlerce yaralı ve gemileri götürmekle görevli tayfa da kayboldu.

Sonrası

Nelson'ın cesedi bozulmasın diye bir brendi fıçısına konuldu ve Victory ile İngiltere'ye götürüldü. Devlet töreniyle uğurlandı ve 9 Ocak 1806'da St Paul Katedrali'ne gömüldü. Villeneuve birkaç ay İngiltere'de tutuldu, serbest bırakıldı ve Nisan 1806'da Rennes'de bir handa göğsünde altı bıçak yarasıyla ölü bulundu; resmî karar intihardı.

Trafalgar Napolyon'u durdurmadı. Altı hafta sonra Napolyon Austerlitz'te Avusturyalıları ve Rusları ezdi ve kıta Avrupası'na yıllarca hâkim oldu. Muharebenin yaptığı şey, denizdeki savaşı bitirmekti. Fransa ve İspanya, Napolyon Savaşları boyunca İngiliz deniz gücüne bir daha ciddi biçimde meydan okuyamadı. Napolyon bunun yerine Kıta Ablukası'yla ekonomik savaşa yöneldi; Britanya ise 1808'den itibaren Portekiz ve İspanya'da yaptığı gibi, ordularını istediği yere çıkarabildi. Trafalgar'dan sonraki yaklaşık bir yüzyıl boyunca dünyada hiçbir donanma Kraliyet Donanması'yla boy ölçüşemedi.

Britanya'da muharebe neredeyse hemen ulusal bir efsaneye dönüştü. Ortasında Nelson Sütunu'nun yükseldiği Londra'daki Trafalgar Meydanı 1830'lar ve 1840'larda düzenlendi; 21 Ekim hâlâ Trafalgar Günü olarak anılır. HMS Victory Portsmouth'ta kuru havuzda korunuyor ve hâlâ Birinci Deniz Lordu'nun amiral gemisi. İspanya'da ise hatıra daha acıdır. Cádiz'de muharebe çoğu zaman savaşırken ölen İspanyol kaptanlar üzerinden hatırlanır: San Juan Nepomuceno'nun kaptanı Cosme Damián Churruca ve Bahama'nın kaptanı Dionisio Alcalá Galiano gibi.

Haritada

Veri setimizde Trafalgar'ın kendisi için bir bayrak yok; bu yüzden aşağıdaki küre bağlantısı sizi buruna götürüyor. Muharebe, burnun batısında ve güneybatısında, kabaca Zahara de los Atunes ve Los Caños de Meca kumsallarının hizasında, açık denizde yapıldı. Açık bir günde burundan Fas'ın dağları görünür; Cádiz şehri ise yaklaşık kırk kilometre kuzey-kuzeybatıdadır.

Warsmap verisinde

Warsmap’in kendi kayıtlarından sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.

Kürede gör →

Bu dönemden başka yazılar

Warsmap verisinden

Daha fazla okuma

Battle of Trafalgar · Horatio Nelson · HMS Victory · Pierre-Charles Villeneuve

Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.

← Yorktown Kuşatması, 1781Austerlitz Savaşı, 1805 →