İkinci Viyana Kuşatması, 1683
Osmanlılar Viyana'yı iki kez kuşattı. İkincisinde, 1683 yazında, Sadrazam Merzifonlu Kara Mustafa Paşa komutasındaki ordu Habsburg başkentinin önünde iki ay kaldı. Sonra, savunma çökmek üzereyken, Lehistan Kralı III. Jan Sobieski'nin önderliğindeki bir kurtarma ordusu 12 Eylül'de şehrin üzerindeki tepelerden saldırdı ve kuşatmacıları uzaklaştırdı. Bu muharebe, Osmanlı İmparatorluğu'nun Macaristan'ı kaybettiği on altı yıllık bir savaşı başlattı.
Kuşatmadan Karlofça'ya
- 1529Osmanlıların ilk Viyana kuşatması birkaç hafta sonra çekilmeyle biter.
- 1683 baharıOrdu Edirne'den ayrılır.
- 14 Temmuz 1683Osmanlı ordusu Viyana'ya ulaşır.
- 12 Eylül 1683Kurtarma ordusu tepelerden saldırır; kuşatma ordusu çekilir.
- 25 Aralık 1683Kara Mustafa Paşa Belgrad'da idam edilir.
- 1684İmparator, Lehistan ve Venedik Kutsal İttifak'ı kurar.
- 1686Budin alınır.
- 1687Osmanlılar Mohaç yakınında yenilir.
- 1697Zenta'da bir Osmanlı yenilgisi daha.
- 1699Karlofça Antlaşması: Osmanlılar Macaristan'ın büyük bölümünden vazgeçer.
Tökeli İmre'nin isyanı ve süresi dolan ateşkes
Osmanlılar Viyana'yı daha önce bir kez, 1529'da kuşatmış ve birkaç hafta sonra çekilmişti. Sonraki bir buçuk yüzyıl boyunca iki imparatorluk arasındaki sınır, büyük bölümü Osmanlı yönetiminde olan Macaristan'dan geçti.
1670'lerde Macar Protestanlar ve soylular Habsburg yönetimine karşı ayaklandı; önderleri Imre Thököly (Tökeli İmre) Osmanlı himayesine girdi. İki imparatorluk arasındaki yirmi yıllık ateşkes 1684'te sona erecekti. İmparator I. Leopold batıda Fransa'nın baskısı altındaydı. 1676'dan beri sadrazam olan Kara Mustafa Paşa anı elverişli gördü ve Sultan IV. Mehmed'i savaş açmaya ikna etti.
Edirne'den Tuna'ya doğru
Ordu 1683 baharında Edirne'den ayrıldı. Sultan Belgrad'da kaldı, seferi sadrazam yönetti. Viyana'nın baştan beri hedef mi olduğu, yoksa kararın yürüyüş sırasında mı verildiği hâlâ tartışılır.
Tabyalara karşı lağımlar
Osmanlı ordusu 14 Temmuz'da Viyana'ya ulaştı. Gücüne dair tahminler, Kırım Tatarı, Eflak, Boğdan ve Macar birlikleriyle birlikte 100.000'in altından yaklaşık 150.000'e kadar değişir. Leopold ve sarayı şehirden çoktan ayrılmıştı. Savunmayı, yaklaşık 15.000 asker ve birkaç bin silahlı şehirliyle Kont Ernst Rüdiger von Starhemberg yönetti.
Viyana'nın alçak ve açılı tabyaları, geniş bir hendeği ve ileri tahkimatı olan modern surları vardı. Osmanlılar yalnızca hafif ve orta toplar getirmişti; bunlar böyle surları yıkamazdı. Siper ve lağım savaşındaki ustalıklarına güvendiler. Lağımcılar haftalarca imparatorluk sarayının yakınındaki iki tabyaya doğru kazdı, savunmanın altında lağımlar patlattı ve yıkılan her ileri mevzi için çarpıştı. Savunucular karşı lağımlar kazdı ve gedikleri geceleri onardı.
Eylül başına gelindiğinde garnizon gücünün yarısından fazlasını yaralanma ve hastalık yüzünden kaybetmişti; yiyecek ve barut da azalıyordu. Starhemberg, şehrin daha fazla dayanamayacağını bildirmek için hatların arasından ulaklar gönderdi.
Şehrin yukarısında toplanan ordu
O yılın başında Leopold ile Sobieski, başkentlerinden biri saldırıya uğrarsa birbirlerinin yardımına gelmeyi öngören bir antlaşma imzalamıştı. Yaz boyunca Viyana'nın yukarısında, Tuna üzerinde bir ordu toplandı: Lorraine Dükü Charles komutasındaki imparatorluk birlikleri, Bavyera, Saksonya ve diğer Alman devletlerinden gelen kuvvetler ve Leh ordusu. Toplamları 70.000–80.000 dolayındaydı. Oradaki tek kral olan Sobieski genel komutayı aldı.
Ordu Tuna'yı geçti ve Viyana Ormanları'nın ağaçlık tepelerinden tırmandı; Osmanlılar bu yolu zayıf korunur hâlde bırakmıştı. Kara Mustafa Paşa, tehdidi bütün kuvvetiyle karşılamak için kuşatmayı bırakmadı ve en iyi piyadesinin bir bölümünü siperlerde tuttu.
12 Eylül: Viyana Ormanları'ndan iniş
12 Eylül sabahı soldaki imparatorluk ve Alman birlikleri nehir boyunca yokuş aşağı ilerledi, köylerin ve bağların içinden çarpışarak geçti. Sağdaki Lehlerin engebeli araziyi aşması günün büyük bölümünü aldı. Öğleden sonra geç saatlerde Sobieski, ağır silahlı Leh hüsarlarının öncülüğünde binlerce atlıdan oluşan süvarisini yamaçlardan aşağı toplu bir hücuma gönderdi. Osmanlı hattı çöktü ve ordu, ordugâhını, toplarını ve erzakını geride bırakarak Macaristan'a doğru çekildi.
Sadrazamın sonu ve on altı yıllık savaş
Sorumlu tutulan Kara Mustafa Paşa, 25 Aralık 1683'te Belgrad'da sultanın emriyle idam edildi. Ertesi yıl imparator, Lehistan ve Venedik papanın desteğiyle Kutsal İttifak'ı kurdu; sonradan Rusya da katıldı ve savaş on altı yıl sürdü. Onu bitiren 1699 Karlofça Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu'nun Avrupa'da büyük bir toprak kaybını kabul ettiği ilk antlaşmaydı.
Kahve ve kruvasan
Viyana kahvehaneleri Osmanlı ordugâhında bulunan kahve çuvallarıyla mı başladı?
Yaygın bir hikâye böyle anlatır. Küçük bir gerçeklik payı vardır, çünkü Viyana'da kahvehaneler kuşatmadan sonraki yıllarda açılmıştır.
Kruvasan zaferi kutlamak için mi icat edildi?
Bu da yaygın bir hikâyedir, ama onu destekleyen bir kanıt yoktur.
Şehirden günlükler, ordugâhtan bir günlük
Kuşatma çok iyi belgelenmiştir. Şehrin içinde tutulan günlükler, imparatorluk ve Leh subaylarının raporları ve Sobieski'nin karısına yazdığı mektuplar olayları Hristiyan tarafından anlatır. Osmanlı anlatıları arasında sadrazamın teşrifatçısının tuttuğu ayrıntılı bir günlük ile Silahdar Mehmed Ağa'nın sonradan yazdığı tarih vardır. Ordulara dair sayılar kaynaktan kaynağa çok değişir; bunun bir nedeni, Osmanlı toplamlarının çoğu zaman hizmetlileri, zanaatkârları ve diğer savaşçı olmayanları da içermesidir.
Sadrazamın yargılanması
Tartışmanın büyük bölümü hâlâ Kara Mustafa Paşa'nın çevresinde döner. Neden ağır kuşatma topu getirmedi, neden genel hücum emrini daha erken vermedi, tepelerden gelen yol neden neredeyse korumasız bırakıldı? Son muharebedeki kayıplar kurtarma ordusu için genellikle birkaç bin, Osmanlılar için epey daha fazla olarak verilir, ama bütün sayılar tartışmalıdır. 1683'ün anlamı da öyle. Eski tarihler onu Osmanlı gücünün gerilemeye başladığı an olarak görürdü; bugün birçok tarihçi daha uzun ve daha inişli çıkışlı bir süreçten söz ediyor. İmparatorluk bir yüzyıl daha büyük bir güç olarak kaldı.
Kahlenberg ile surlar arasında
Bayrak Viyana'yı işaret eder. 12 Eylül çarpışmaları eski şehrin kuzeybatısındaki yamaçlarda, Kahlenberg tepesi ile surlar arasında geçti. Tuna boyunca aşağıda, ardından gelen savaşın yerleri sıralanır: Budin, Mohaç, Belgrad ve Zenta.
Warsmap verisinde
- 50 km çevrede 10 muharebe daha kayıtlı.
- Bunların beşi tek bir yıla, Napolyon’un Viyana çevresinde savaştığı 1809’a ait; Aspern-Essling ve Wagram da bunların arasında.
- En eskileri 1060’taki Theben Geçidi Muharebesi ile 1278’deki Marchfeld Muharebesi.
Warsmap’in kendi kayıtlarından, savaş alanının yaklaşık 50 km çevresinde sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.
Bu dönemden başka yazılar
- Mohaç Meydan Muharebesi, 1526
- Preveze Deniz Savaşı, 1538
- İnebahtı (Lepanto) Deniz Muharebesi, 1571
- Poltava Savaşı, 1709
Warsmap verisinden
Daha fazla okuma
Battle of Vienna · Kara Mustafa Pasha · John III Sobieski · Great Turkish War
Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.