Preveze Deniz Savaşı, 1538
Yunanistan'ın batı kıyısında, Preveze ile Aktio burnu arasındaki dar boğaz iki ünlü deniz muharebesine sahne oldu. MÖ 31'de Octavianus'un donanması, boğazın ağzında, Aktion'da Marcus Antonius ile Kleopatra'yı yendi ve Roma İmparatorluğu'nun yolunu açtı. On beş yüzyıldan uzun bir süre sonra, Eylül 1538'de, Osmanlı kaptan-ı deryası Barbaros Hayreddin Paşa kadırgalarını aynı körfezin içinde tuttu; o güne kadar toplanmış en büyük Hristiyan donanması ise dışarıda bekliyordu. İki donanma sonunda karşılaştığında, sonuç Osmanlılara bir kuşak boyunca Akdeniz'in büyük bölümünde üstünlük sağladı.
Preveze tek bir çarpışmadan çok, birkaç gün süren bir mevzi oyunuydu; hakkındaki tartışmanın büyük kısmı da bir adamın savaşmama kararıyla ilgilidir.
Sayılarla Preveze
- 28 Eylül 1538
- günlerce süren manevralardan sonra donanmaların karşılaştığı gün
- Yaklaşık 120
- Barbaros komutasındaki Osmanlı kadırgası ve kalyotası
- Yaklaşık 300
- Kutsal İttifak gemisi; 110'dan fazla kadırga ve çok sayıda yelkenli
- Üç
- ittifak gücü: Papalık, Venedik ve Habsburg imparatoru V. Karl
- 1 km'den az
- Narda (Ambrakia) Körfezi'ne giren boğazın en dar yeri
- 33 yıl
- bir sonraki büyük deniz muharebesine, 1571 İnebahtı'ya kadar geçen süre
Kaptan-ı derya
Avrupa'da Barbarossa olarak bilinen Hayreddin, denizciliğe ağabeyi Oruç Reis ile Kuzey Afrika'da korsan olarak başlamıştı. Cezayir'i üs edinmiş ve Osmanlı himayesine sokmuştu; 1533'te Kanuni Sultan Süleyman onu İstanbul'a çağırıp kaptan-ı derya, yani Osmanlı donanmasının başkomutanı yaptı. Tersaneyi yeniden düzenledi, yeni kadırgalar yaptırdı ve 1537'de güney İtalya kıyılarına akın edip Ege ve İyon denizlerindeki Venedik adalarına saldırdı. Turgut Reis ve Salih Reis gibi kaptanlarının çoğu da eski korsanlardı ve Akdeniz'i avuçlarının içi gibi biliyorlardı.
İttifak
Osmanlıların Venedik topraklarına saldırması, özellikle 1537'deki Korfu kuşatması, Venedik Cumhuriyeti'ni uzun süredir kaçındığı bir ittifaka itti. Şubat 1538'de Papa III. Paulus, Venedik ve İmparator V. Karl Osmanlılara karşı bir Kutsal İttifak kurdu. Denizdeki başkomutanlık Karl'ın Cenevizli amirali Andrea Doria'ya verildi. Doria o sırada yetmiş yaşlarındaydı; çağının en ünlü denizcisi ve Barbaros'un eski rakibiydi.
İttifak kâğıt üzerinde güçlü, uygulamada zayıftı. Venedik ticaretini ve ada kolonilerini korumak istiyordu. V. Karl ise Kuzey Afrika ve Fransa ile savaşlarıyla daha çok ilgileniyordu; gemileri de büyük ölçüde Doria'nın kendi gemileriydi ve Doria'nın bu yatırımı tehlikeye atmamak için iyi sebepleri vardı. Ortakların her biri, ötekilerin kayıpları kendisine yüklemek istediğinden şüpheleniyordu.
25–27 Eylül: şişedeki donanma
Eylül sonunda Osmanlı donanması, Preveze boğazının gerisindeki geniş körfezde, Preveze kalesinin koruması altındaydı. İttifak donanması gelip kıyının açığında demirlediğinde Barbaros dışarı çıkmadı. Doria da kolayca içeri giremezdi: boğaz dar ve sığdı, Osmanlı toplarının atış alanındaydı ve onu zorlamak isteyen bir donanma gemileri birkaç birkaç sokmak zorunda kalacaktı. İttifak askerleri Aktio tarafındaki kaleye saldırmak için karaya çıktı, ama Osmanlı kuvvetleri tarafından geri püskürtüldü.
Barbaros'un kaptanlardan oluşan divanının, Aktio'ya asker ve top çıkarıp karadan mı savaşmak, yoksa içeride mi kalmak gerektiğini tartıştığı anlatılır. Sonunda kaptan-ı derya beklemeyi seçti; güvenli demir yeri ve erzakı azalan rakipleri ise ne yapacaklarına karar vermek zorunda kaldı.
28 Eylül: muharebe
28 Eylül'de Doria donanmasını kıyı boyunca güneye çekti; belki Osmanlıları dışarı çekmeyi, belki başka bir hedefi tehdit etmeyi umuyordu. İttifak gemileri dağınık bir hat oluşturur oluşturmaz Barbaros düzenli biçimde körfezden çıkıp saldırdı. Rüzgâr çok hafifti ve her şeyi bu belirledi. Kürekle yürüyen Osmanlı kadırgaları serbestçe hareket edebiliyordu; İttifak'ın büyük yelkenlilerinin çoğu ise edemiyordu.
Çarpışma geride kalan yelkenlilerin çevresinde yoğunlaştı. En büyükleri, Alessandro Condulmer komutasındaki bir Venedik kalyonu, kuşatıldı ve ağır topları ile yüksek bordalarıyla kadırgaları geri püskürterek gün boyu tekrarlanan saldırılara dayandı. Başka yelkenliler ve birkaç kadırga ele geçirildi ya da batırıldı. Doria'nın asıl kadırga filosu hiçbir zaman tam olarak çarpışmaya girmedi. Akşam rüzgâr çıktı ve gece İttifak donanması kuzeye doğru uzaklaştı.
Bilanço
Kayıplar büyük kara muharebelerinin ölçülerine göre büyük değildi ve anlatımlar farklıdır. Yaygın sayıma göre İttifak on kadar gemisini batırılmış ya da yakılmış, birkaç düzinesini ele geçirilmiş olarak kaybetti; belki 3.000 kişi esir düştü. Osmanlılar hiç gemi kaybetmedi, ama pek çoğu hasar gördü; ölü ve yaralı sayısı birkaç yüzdü. İstanbul'da zafer büyük bir başarı olarak kutlandı ve Barbaros'un ünü doruğa ulaştı.
Doria neden çekildi?
Preveze'nin büyük sorusu budur. Dönemin Venedikli yazarları Doria'yı, Habsburg ve Ceneviz gemilerini korumak ve Venediklileri ortada bırakmak için savaşmayı reddetmekle suçladı. Başkaları onu savundu: hafif rüzgâr kadırgalarla yelkenlileri birlikte kullanmayı neredeyse imkânsız kılıyordu, düşman donanması bütün ve iyi yönetiliyordu ve meydan muharebesinde bir yenilgi İtalya'yı saldırıya açabilirdi. Bazı tarihçiler V. Karl ile Barbaros arasındaki gizli temas söylentilerine de dikkat çekmiştir, ama bunlardan bir sonuç çıkmadı. Sebepleri ne olursa olsun, sonuç açıktı: İttifak'ın büyük donanması gelmiş ve Osmanlıları yenemeden gitmişti.
Preveze'den sonra
İttifak uzun ömürlü olmadı. Yükün çoğunu taşımak zorunda kalan Venedik, 1540'ta Osmanlılarla ayrı bir barış yaptı. Mora'daki son kalelerini, Anabolu (Nafplio) ve Menekşe'yi (Monemvasia) bıraktı ve yüklü bir tazminat ödedi. Sonraki otuz yıl boyunca Osmanlı donanması, Ege'den Cezayir'e uzanan üsleriyle Akdeniz'in en güçlü donanmasıydı. Barbaros 1546'da İstanbul'da öldü; türbesi Beşiktaş'ta deniz kıyısındadır.
Denge ancak 1571'de, başka bir Kutsal İttifak'ın Preveze'nin yaklaşık 75 km güneyindeki İnebahtı'da kazanmasıyla yeniden değişti. O zaman bile Osmanlılar donanmalarını bir yıl içinde yeniden kurdu.
Türkiye'de Preveze, denizcilik tarihinin en iyi hatırlanan zaferlerinden biridir; yıldönümü olan 27 Eylül her yıl Deniz Kuvvetleri Günü olarak kutlanır. Preveze bugün sakin bir Yunan limanıdır; donanmaların bir zamanlar manevra yaptığı boğazın altından bir karayolu tüneli geçer.
Warsmap verisinde
- Bayrağın 100 km yakınında kayıtlarımızda, Preveze dahil, 16 muharebe var. Yedisi 19. yüzyıldan, çoğu 1820'lerdeki Yunan Bağımsızlık Savaşı'ndan; yaklaşık 88 km güneydoğudaki üç Mesolongi kuşatması da bunlar arasında.
- İnebahtı (1571) yaklaşık 74 km güney-güneydoğuda.
- Aynı körfezde, yaklaşık 7 km kuzeyde, 1798 tarihli ikinci bir Nikopolis Muharebesi kayıtlı; Octavianus'un Aktion zaferini kutlamak için kurduğu Roma şehrinin kalıntılarında yapılmış.
- 100 km içindeki en eski kayıt, Peloponez Savaşı sırasında MÖ 426'da yapılan Olpai Muharebesi; yaklaşık 35 km doğuda.
Warsmap’in kendi kayıtlarından sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.
Bu dönemden başka yazılar
- İnebahtı (Lepanto) Deniz Muharebesi, 1571
- Mohaç Meydan Muharebesi, 1526
- İkinci Viyana Kuşatması, 1683
- Trafalgar Deniz Muharebesi, 1805
Warsmap verisinden
Daha fazla okuma
Battle of Preveza · Hayreddin Barbarossa · Andrea Doria · Holy League (1538)
Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.