Little Bighorn Muharebesi, 1876
Lakotalar ona Yağlı Çimen Muharebesi der. Amerikalıların çoğu ise onu bir asırdan uzun süre "Custer'ın Son Direnişi" olarak tanıdı: 25 Haziran 1876'da Yarbay George Armstrong Custer'ın ve ABD 7. Süvari Alayı'nın beş bölüğündeki her bir askerin, kuzey Ovaları'nda görülmüş en büyük yerli topluluklarından birinin savaşçıları tarafından öldürüldüğü gün.
Güneydoğu Montana'da, Little Bighorn Nehri'ne bakan çimenli sırtlarda beyaz mermer taşlar her askerin kabaca nerede düştüğünü gösteriyor; 1999'dan beri aynı çarpışmada ölen Lakota ve Çeyen savaşçıları için kırmızı granit taşlar da var. Arazide bakıldığında bu tek bir çarpışma değil, yaklaşık on kilometrelik tepe ve nehir vadisine yayılmış birkaç ayrı çarpışmaydı.
Sayılarla Little Bighorn
- 25–26 Haziran 1876
- iki günlük çarpışma
- Yaklaşık 650
- 7. Süvari ile birlikte asker, iz sürücü ve sivil
- Belki 1.500–2.500
- birkaç bin kişilik bir kamptan Lakota, Çeyen ve Arapaho savaşçısı
- 268
- ordu tarafında ölen asker, iz sürücü ve sivil
- 200'ü aşkın
- bunlardan Custer'ın yanında olanlar; hiçbiri sağ kalmadı
- Yaklaşık 30–100
- çoğu tahmine göre yerlilerin kaybı
Neden oradaydılar?
1868'deki Fort Laramie Antlaşması, Lakotalara kutsal saydıkları Kara Tepeler'i (Black Hills) de içine alan büyük bir yerleşim alanı ayırmış ve batıdaki av sahalarını devredilmemiş yerli toprağı olarak tanımıştı. 1874'te Custer'ın önderliğindeki bir ordu keşif kolu, Kara Tepeler'de altın bulunduğu haberlerini doğruladı. Madenciler akın etti, hükümet onları dışarıda tutmayı başaramadı ve Lakotalar toprağı satmayı reddedince Washington bütün toplulukların Ocak 1876 sonuna kadar ajanslarına bildirimde bulunmasını emretti. Bulunmayanlar düşman sayılacaktı. Hunkpapa'ların kutsal adamı Oturan Boğa (Sitting Bull) ve Oglala savaş önderi Çılgın At (Crazy Horse) gibi önderlerin peşinden giden birçok topluluk av sahalarında kaldı.
O bahar ordu, onların üzerine birleşmesi için üç kol gönderdi. General George Crook komutasındaki kol, 17 Haziran'da Rosebud Deresi'nde Çılgın At'ın önderlik ettiği savaşçılarla karşılaştı, ilerleyemedi ve geri döndü. General Alfred Terry ile Albay John Gibbon komutasındaki diğer iki kol Yellowstone Nehri'nde buluştu. Terry, Custer'ı ve 7. Süvari'yi kampı bulup güneyden vurmak üzere Rosebud Deresi boyunca yukarı gönderdi.
1. durak: Karga Yuvası
25 Haziran'da şafaktan önce Custer'ın Karga (Crow) ve Arikara iz sürücüleri, nehrin yaklaşık 25 km doğusunda, Kurt Dağları'nda Karga Yuvası (Crow's Nest) denen yüksek bir noktaya tırmandı. Hava aydınlanırken Little Bighorn vadisinde devasa bir at sürüsü seçtiler: bu, çok büyük bir kampın işaretiydi. Custer yukarı çıktığında pusun içinde bunu göremedi. Adamlarını bir gün dinlendirip 26'sı şafakta saldırmayı planlamıştı; ama kolunun savaşçılar tarafından görüldüğüne inanarak, kamptakiler dağılmadan hemen saldırmaya karar verdi.
Kamp, ordudaki herkesin beklediğinden büyüktü. Lakota, Kuzey Çeyen ve bazı Arapaho toplulukları yaz için orada toplanmıştı ve ajanslardan ayrılıp onlara katılan pek çok kişi vardı. Büyüklüğüne ilişkin tahminler, belki 1.500 ila 2.500 savaşçıyla birlikte yaklaşık 6.000 ila 8.000 kişi arasında değişiyor. Yalnızca birkaç gün önce Rosebud'daki bir Güneş Dansı'nda Oturan Boğa, askerlerin baş aşağı kampa düştüğü bir görüm gördüğünü anlatmıştı.
2. durak: su bölümü çizgisi ve yalnız çadır
Öğle sularında, alay nehre doğru su bölümü çizgisini aşarken Custer onu böldü. Yüzbaşı Frederick Benteen üç bölükle başka kamplar aramak üzere güneybatıya ayrıldı. Binbaşı Marcus Reno üç bölükle bir dere boyunca doğrudan köyün güney ucuna yöneldi. Custer beş bölüğü, yaklaşık 210 askeri yanında tuttu; bir bölüğün koruduğu yük katarı da arkadan geliyordu. İz sürücülerin Rosebud'da ölen bir savaşçının cesedini barındıran yalnız bir çadır bulduğu yerde kollar son kez ayrıldı.
3. durak: Reno'nun vadi çarpışması
Reno nehri geçti ve açık vadi boyunca kampın güney ucuna, Hunkpapa çadır halkasına doğru kuzeye at sürdü. Onu karşılamak için çıkan savaşçıların sayısı giderek arttı. Çadırlara yaklaşık iki kilometre kala durdu, askerlerini attan indirdi ve bir avcı hattı kurdu; ardından nehir kıyısındaki bir koruluğa çekildi. Savaşçılar çevresini sardıkça geri çekilme emri verdi. Çekilme bozguna dönüştü. Askerler ateş altında nehre doğru at sürdü, birçoğu atından çekilip düşürüldü; kurtulanlar suyu yarıp geçti ve karşı yakadaki yalıyarlara dik bir yamaçtan tırmandı. Reno bir saatten kısa sürede komutasının yaklaşık üçte birini kaybetti. Custer'ın en sevdiği iz sürücü, Arikara Kanlı Bıçak (Bloody Knife), koruluktayken Reno'nun yanında başından vuruldu.
4. durak: Reno Tepesi
Yalıyarlarda Reno'nun kurtulanlarına, keşiften dönen Benteen'in bölükleri ve daha sonra yük katarı katıldı. Benteen, Custer'ın yaveri Teğmen William Cooke'un aceleyle yazıp bir borazancıyla geri gönderdiği bir mesaj taşıyordu. Borazancı, orduda John Martin diye bilinen İtalyan göçmeni Giovanni Martini'ydi. Mesajda şöyle yazıyordu: "Benteen. Gel. Büyük köy. Çabuk ol. Yükleri getir." Not bugün West Point'teki ABD Askerî Akademisi kütüphanesinde. Bu, alaydan herhangi birinin Custer'dan aldığı son sözdü. Benteen ile Reno bir süre kıpırdamadı. Tepedeki adamlar kuzeyde bir yerlerden yoğun silah sesleri duydu.
5. durak: Weir Noktası
Saat beş sularında gecikmeye sabrı tükenen Yüzbaşı Thomas Weir, emir almadan bölüğünü yalıyarlar boyunca kuzeye götürdü ve komutanın geri kalanı da onu izledi. Bugün Weir Noktası denen yüksek yerden birkaç kilometre ötede, uzak tepelerde toz, duman ve hareket eden çok sayıda atlı gördüler. Sonra savaşçılar onlara döndü. Askerler Reno Tepesi'ne geri çekildi, bıçaklarla, kupalarla ve tabaklarla sığ çukurlar kazdı ve yaz sıcağında susuz kalarak, ateş altında geceyi ve ertesi günü geçirdi. Gönüllüler mataraları doldurmak için vadilerden nehre süründü; bunların birkaçı sonradan Şeref Madalyası aldı.
6. durak: Calhoun Tepesi ve Keogh'un düştüğü yer
Custer'ın beş bölüğünün başına ne geldiği yalnızca cesetlerden, arkeolojiden ve muharebeye katılan yerlilerin anlatımlarından biliniyor, çünkü bölüklerden sağ kalan olmadı. Mesajını gönderdikten sonra Custer, belki nehri geçip kampı kuzeyden vurabileceği bir yer arayarak, nehrin doğusundaki sırtlar boyunca kuzeye ilerlemiş görünüyor. Savaşçılar birkaç geçitten nehri geçti ve onu karşılamak için vadilerden yukarı çıktı. Gall ve diğerlerinin önderliğindeki bir kısmı güneyden saldırdı; Çılgın At ve onu izleyenler ise kuzeyden dolandı.
Sırtın güney ucunda Teğmen James Calhoun'un bölüğü, bugün onun adını taşıyan tepede bir avcı hattı kurdu ve ezildi. Yüzbaşı Myles Keogh'un bölüğü arkasındaki yamaçta uzun bir küme hâlinde öldü. Keogh'un yaralı atı Comanche, muharebe alanında canlı bulundu ve on beş yıl daha alayın maskotu olarak yaşadı.
7. durak: Son Direniş Tepesi
Sırtın kuzey ucunda, aralarında Custer'ın da bulunduğu yaklaşık kırk asker, bugün anıtın durduğu tepede bir grup hâlinde öldürüldü. Custer'ın kardeşleri Tom ve Boston, yeğeni Autie Reed ve kayınbiraderi James Calhoun da muharebede öldü. Yerlilerin anlatımları uzun ve düzenli bir son direnişten çok, hızla dağılan, askerlerin küçük gruplar hâlinde savaştığı, bazılarının da kaçmaya çalıştığı bir çarpışma anlatıyor. Belki de çoğu bir saat içinde bitmişti.
Arkeologlar bu anlatımları sınayabildi. 1983'te bir çayır yangını alanı yaktıktan sonra Douglas Scott ve Richard Fox önderliğindeki ekipler metal dedektörleriyle binlerce kovan ve kurşun kaydetti. Tek tek ateşleme iğnelerinin bıraktığı izleri takip ederek belirli silahların alan boyunca izini sürebildiler. Bulguları büyük ölçüde yerlilerin anlatımlarını doğruladı ve birçok savaşçının, askerlerin tek atımlık karabinalarından daha üstün, tekrarlı tüfeklerle silahlandığını gösterdi.
8. durak: köy
26 Haziran akşamı büyük kamp toplandı ve güneye, Bighorn Dağları'na doğru yola çıktı. Ertesi sabah Terry ve Gibbon'ın kolu vadiye ulaştı ve Teğmen James Bradley'nin iz sürücüleri sırttaki cesetleri buldu. Reno Tepesi'ndeki askerler dayanmıştı. Ordu tarafında toplam 268 kişi ölmüş, yaklaşık 55 kişi yaralanmıştı. Yerlilerin kaybı çok daha azdı: tahminler, Reno'nun saldırısının başında öldürülen kadın ve çocuklar da dahil olmak üzere, yaklaşık 30 ile 100 civarı arasında değişiyor.
Muharebeden sonra
Yenilgi haberi Temmuz başında, ülke yüzüncü yılını kutlarken doğu Amerika'ya ulaştı ve büyük bir sarsıntı yarattı. Ordu Ovalar'a asker yığdı. 1876–77 kışı boyunca topluluklar kovalandı, kampları basıldı, yiyecekleri ve atları yok edildi ve çoğu teslim oldu. 1877'de Kongre Kara Tepeler'e el koydu. Çılgın At Mayıs 1877'de teslim oldu ve o eylül Fort Robinson'da öldürüldü. Oturan Boğa halkını Kanada'ya götürdü ve 1881'de geri döndü; 1890'da, Wounded Knee katliamından iki hafta önce, yerleşim alanı polisi tarafından öldürüldü. 1980'de ABD Yüksek Mahkemesi Kara Tepeler'in yasa dışı yollarla alındığına hükmetti ve tazminata karar verdi. Lakotalar faiziyle büyüyen parayı kabul etmeyi reddetti ve toprağın kendisini istemeyi sürdürüyor.
Custer'ın dul eşi Elizabeth, yarım yüzyıl boyunca kocasının hatırasını savundu; resimler, kitaplar ve filmler onun ölümünü kuşaklar boyu kahramanca bir efsaneye dönüştürdü. 1960'lardan beri tarihçiler ve yerli yazarlar hikâyeyi çok farklı anlatıyor. Alanın adı 1991'de Custer Muharebe Alanı Ulusal Anıtı'ndan Little Bighorn Muharebe Alanı Ulusal Anıtı'na çevrildi ve 2003'te Son Direniş Tepesi'nin yakınında bir Yerli Anıtı açıldı.
Warsmap verisinde
- Kayıtlarımızda bayrağın 100 km çevresinde sekiz muharebe var, hepsi 1865–1877 arasından: kuzey Ovaları için yapılan savaşların on yılından.
- Crook'un kolunun Little Bighorn'dan sekiz gün önce geri döndürüldüğü Rosebud, yaklaşık 51 km güneydoğuda. Kızıl Bulut Savaşı sırasında yapılan 1867 Hayfield Çarpışması ise yaklaşık 43 km güneybatıda.
- 300 km içinde 1876–77'den sekiz kayıt daha var; çoğu ardından gelen seferden. Bunların arasında Çılgın At'ın Ocak 1877'deki son muharebesi Wolf Mountain da var, yaklaşık 73 km doğu-güneydoğuda.
- Amerikan hafızasındaki öbür büyük "son direniş" Alamo (1836), yaklaşık 1.960 km güney-güneydoğuda.
Warsmap’in kendi kayıtlarından sayılmıştır. Haritada yalnızca Wikidata’da kayıtlı muharebeler bulunduğundan bu sayılar bölgenin tüm tarihini değil, veri setimizi anlatır.
Bu dönemden başka yazılar
Warsmap verisinden
Daha fazla okuma
Battle of the Little Bighorn · Sitting Bull · Crazy Horse · Little Bighorn Battlefield National Monument
Bu yazıdaki bilgiler yukarıdaki Wikipedia makalelerinden (İngilizce) ve diğer standart kaynaklardan özetlenmiştir. Wikipedia metinleri CC BY-SA 4.0 lisansıyla kullanılabilir. Bir hata mı fark ettiniz? Düzeltme politikamıza göz atın.